Η ΧΡΟΝΟΚΑΨΟΥΛΑ ΤΗΣ «Α»: Το… μπιπ του Sputnik που τρόμαξε την Αμερική και άλλαξε τον κόσμο

Το βράδυ της 4ης Οκτωβρίου του 1957, πάνω από τη στέπα του σοβιετικού Καζακστάν, ένας πύραυλος R-7 άρχισε να σηκώνεται μέσα σε μια εκτυφλωτική λάμψη. Στην κορυφή του μετέφερε μια γυαλιστερή μεταλλική σφαίρα διαμέτρου 58 εκατοστών και βάρους μόλις 83,6 κιλών. Το όνομά της; Sputnik 1.

Λίγα λεπτά αργότερα είχε συμβεί κάτι που μέχρι εκείνη τη στιγμή υπήρχε κυρίως στη σφαίρα της επιστημονικής φαντασίας. Κι αυτό το… κάτι ήταν ότι για πρώτη φορά ένα αντικείμενο κατασκευασμένο από ανθρώπινα χέρια βρισκόταν σε τροχιά γύρω από τη Γη.

Κάπως έτσι ξεκίνησε η διαστημική εποχή, με τον Sputnik να μην αποτελεί ένα τεχνολογικό θαύμα όπως θα το ορίζαμε σήμερα, αφού δεν είχε υπερυπολογιστές, υψηλής ανάλυσης κάμερες ή πολύπλοκα επιστημονικά όργανα.

Το μόνο που υπήρχε στα «σπλάχνα» του ήταν μπαταρίες, ένα σύστημα θερμικού ελέγχου και δύο ραδιοπομποί, ενώ στην εξωτερική επιφάνειά του προεξείχαν τέσσερις μακριές κεραίες. Με αυτό τον εξοπλισμό το σοβιετικό κατασκεύασμα άρχισε να στέλνει από το διάστημα στη Γη ένα απλό, επαναλαμβανόμενο σήμα: μπιπ, μπιπ, μπιπ… Μόνο που όπως αποδείχτηκε αυτό το «μπιπ» του Sputnik δεν ήταν απλώς ένας ήχος αλλά η ηχητική… υπόκρουση μιας επερχόμενης γεωπολιτικής ανατροπής.

Το σοκ της Ουάσιγκτον

Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι όλα τα παραπάνω συμβαίνουν στα τέλη της δεκαετίας του ’50 όπου ο Ψυχρός Πόλεμος μεταξύ ΗΠΑ και Σοβιετικής Ένωσης βρισκόταν σε πλήρη εξέλιξη. Η Ουάσιγκτον και η Μόσχα ανταγωνίζονταν στα πυρηνικά όπλα, στους στρατούς, στην επιστήμη, ακόμη και στο ποιο κοινωνικό και οικονομικό σύστημα μπορούσε να εμφανιστεί ως ανώτερο. Στην αμερικανική κοινή γνώμη κυριαρχούσε η πεποίθηση ότι η χώρα κατείχε το τεχνολογικό προβάδισμα, αλλά ξαφνικά πάνω από τα κεφάλια των Αμερικανών, περνούσε ένας σοβιετικός δορυφόρος.

Ο Sputnik έκανε μία περιφορά της Γης περίπου κάθε 96-98 λεπτά και για την πολιτικο-στρατιωτική ηγεσία των ΗΠΑ αυτό το γεγονός έκρυβε ένα πολύ ανησυχητικό μήνυμα, υπό το εξής πρίσμα.

Ο πύραυλος R-7 που είχε στείλει τον Sputnik σε τροχιά είχε σχεδιαστεί ως διηπειρωτικός βαλλιστικός πύραυλος και ο αμερικανικός φόβος εστιαζόταν στην απλή σκέψη ότι εφόσον η Σοβιετική Ένωση μπορούσε να εκτοξεύσει ένα αντικείμενο σε τροχιά γύρω από τη Γη, τότε διέθετε τεχνολογία ικανή να μεταφέρει και πυρηνικά όπλα σε διηπειρωτικές αποστάσεις.

Αυτό ακριβώς ήταν που μετέτρεψε έναν μικρό δορυφόρο σε στρατηγικό σεισμό.

Στις Ηνωμένες Πολιτείες άρχισε σχεδόν αμέσως μια περίοδος έντονης αυτοκριτικής, με τον όρο «Sputnik shock» να περιγράφει όχι μόνο την έκπληξη της πρώτης στιγμής αλλά και το γερό «τσαλάκωμα» της εθνικής αυτοπεποίθησης και υποτιθέμενης ανωτερότητας των Αμερικανών έναντι των μεγάλων αντιπάλων τους. Και δεν ήταν το μόνο…

Παταγώδης αποτυχία σε live μετάδοση

Μόλις δύο μήνες αργότερα, στις 6 Δεκεμβρίου 1957, οι ΗΠΑ επιχείρησαν να εκτοξεύσουν τον πρώτο τους δορυφόρο με τον πύραυλο Vanguard. Η προσπάθεια έγινε μπροστά στις τηλεοπτικές κάμερες. Ο πύραυλος σηκώθηκε ελάχιστα από την εξέδρα και μέσα σε δευτερόλεπτα κατέρρευσε και εξερράγη.

Ο εύλογος συνειρμός ότι ενώ η Μόσχα είχε αποδεδειγμένα φτάσει στο Διάστημα, η αμερικανική απάντηση καιγόταν πάνω στην εξέδρα εκτόξευσης. Ως εκ τούτου η πίεση στην Ουάσιγκτον έγινε ασφυκτική, με το Κογκρέσο να αρχίζει εκτεταμένες ακροάσεις σχετικά με το χάσμα πυραυλικής τεχνολογίας –το λεγόμενο «missile gap»– ανάμεσα στις δύο υπερδυνάμεις.

Και εγένετο ΝΑΣΑ

Λιγότερο από έναν χρόνο μετά την εκτόξευση του σοβιετικού δορυφόρου, η αμερικανική πολιτική ηγεσία προχώρησε σε μια απόφαση που θα άλλαζε την Ιστορία. Στις 29 Ιουλίου 1958 ο πρόεδρος Ντουάιτ Αϊζενχάουερ υπέγραψε τον νόμο που δημιούργησε τη National Aeronautics and Space Administration, τη γνωστή NASA. Η νέα υπηρεσία άρχισε επισήμως να λειτουργεί την 1η Οκτωβρίου 1958 και μαζί της άρχισε και με τη… βούλα ο αγώνας για την κατάκτηση του διαστήματος. Απόδειξη;

>> Μόλις έναν μήνα μετά τον Sputnik 1, στις 3 Νοεμβρίου 1957, οι Σοβιετικοί έστειλαν στο Διάστημα τον Sputnik 2 με τη σκυλίτσα Λάικα.

>> Το 1961 ο Γιούρι Γκαγκάριν έγινε ο πρώτος άνθρωπος που ταξίδεψε στο Διάστημα και μπήκε σε τροχιά γύρω από τη Γη.

>> Τον Ιούλιο του 1969 ο Νιλ Άρμστρονγκ με το Apollo 11 πάτησε στο φεγγάρι.

Ουδείς μπορεί να πει με σιγουριά πώς θα είχαν εξελιχθεί τα πράγματα αν εκείνο τον Οκτώβρη του 1957 η σχεδόν γυμνή μεταλλική σφαίρα Sputnik 1 δεν είχε καταφέρει να τεθεί σε διαστημική τροχιά. Σημειωτέον ότι οι μπαταρίες του Sputnik εξαντλήθηκαν στις 26 Οκτωβρίου 1957. Ο δορυφόρος συνέχισε να κινείται σιωπηλός γύρω από τη Γη μέχρι τις 4 Ιανουαρίου 1958, όταν εισήλθε στην ατμόσφαιρα και καταστράφηκε. Τουτέστιν η ζωή διήρκεσε μόλις τρεις μήνες. Η κληρονομιά του, όμως, διαρκεί μέχρι σήμερα.

Η κρυφή ιστορία πίσω από τη μεταλλική σφαίρα

Πίσω από την επιτυχία του Sputnik βρισκόταν μια από τις πιο συναρπαστικές προσωπικότητες του σοβιετικού διαστημικού προγράμματος: ο Σεργκέι Κορολιόφ.

Για χρόνια η ταυτότητά του παρέμενε κρατικό μυστικό. Στα επίσημα σοβιετικά έγγραφα εμφανιζόταν απλώς ως ο «Αρχισχεδιαστής» και αξίζει να υπογραμμιστεί ότι ήταν αυτός που πίεσε ώστε οι Σοβιετικοί να προλάβουν τους Αμερικανούς και να στείλουν πρώτοι έναν δορυφόρο σε τροχιά. Όταν, μάλιστα, το αρχικό, πολύ πιο σύνθετο επιστημονικό σχέδιο καθυστερούσε, αποφασίστηκε να κατασκευαστεί ένας απλούστερος δορυφόρος.

Η βιογραφία του Κορολιόφ θα μπορούσε να αποτελεί από μόνη της κινηματογραφικό σενάριο, αφού στη σταλινική περίοδο είχε συλληφθεί και φυλακιστεί, πέρασε ακόμη και από τα στρατόπεδα της Κολιμά.

Εντέλει αυτός ο άνθρωπος επέστρεψε αργότερα στην υπηρεσία του Κρεμλίνου και εξελίχθηκε στον επιστήμονα που καθοδήγησε τις πρώτες μεγάλες σοβιετικές επιτυχίες στο Διάστημα.