ΤΑ ΕΡΗΜΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΧΩΡΙΑ ΔΕΙΧΝΟΥΝ ΤΗΝ ΚΡΙΣΗ

Του Βασιλη Ταλαμαγκα

Τα σημάδια της εγκατάλειψης δεν εμφανίστηκαν ξαφνικά, ούτε αποτελούν γρίφο για όσους παρατηρούν την ελληνική ύπαιθρο. Ήδη από τη δεκαετία του ’80, τα πρώτα μηνύματα υποχώρησης και πληθυσμιακής συρρίκνωσης άρχισαν να γίνονται ορατά στα χωριά μας.

Εκείνο το πρώτο κύμα παρακμής συγκρατήθηκε προσωρινά, σχεδόν από τύχη, χάρη στη μαζική προσέλευση των Αλβανών μεταναστών στις αρχές της δεκαετίας του ’90. Ήταν μια αθόρυβη ένεση ζωής που άλλαξε τα δεδομένα της υπαίθρου. Οι ελαιώνες καλλιεργήθηκαν ξανά, τα μισογκρεμισμένα σπίτια επισκευάστηκαν, τα σχολικά αυλόγυροι απέκτησαν φωνές και τα χωριά πήραν μια βαθιά ανάσα, κερδίζοντας πολύτιμο χρόνο.

Τριάντα πέντε χρόνια μετά, όμως, η πραγματικότητα είναι τελείως διαφορετική. Οι άνθρωποι αυτοί ενσωματώθηκαν, εξελίχθηκαν και αστικοποιήθηκαν. Μετακινήθηκαν προς την οικοδομή, απορροφήθηκαν από τις πιο κερδοφόρες τουριστικές δραστηριότητες ή ακολούθησαν το ρεύμα προς τις μεγάλες ευρωπαϊκές πόλεις, αναζητώντας ένα καλύτερο μέλλον. Έτσι, η ελληνική περιφέρεια βρίσκεται σήμερα αντιμέτωπη με ένα δεύτερο, πολύ πιο αμείλικτο κύμα πληθυσμιακής συρρίκνωσης.

Το τοπίο πλέον αποτυπώνει ανάγλυφα την απόγνωση.

Στα περισσότερα Ελληνικά χωριά οι μόνιμοι κάτοικοι σπάνια ξεπερνούν τους πενήντα σε κάθε οικισμό, με τη μέση ηλικία να ξεπερνά πια τα 60 με 65 έτη.

Οι νέες οικογένειες με παιδιά μετριούνται στα δάχτυλα του ενός χεριού. Σε ζώνες χιλιάδων στρεμμάτων, όπου η ελαιοκομία αποτελούσε παραδοσιακά τη ραχοκοκαλιά της τοπικής οικονομίας, οι άνθρωποι που μπορούν να δουλέψουν τη γη λιγοστεύουν δραματικά μέρα με τη μέρα.

Αν συνεχιστεί αυτή η πορεία, το μέλλον διαγράφεται δυσοίωνο και προδιαγεγραμμένο.

Οι ελαιώνες θα χαθούν σταδιακά , η παραγωγή θα συρρικνωθεί και ένα μοναδικό απόθεμα φυτικού και αγροτικού πλούτου κινδυνεύει να εξαλειφθεί οριστικά. Μαζί του απειλείται και η οικιστική ταυτότητα της περιοχής. Τα περίφημα πετρόχτιστα δίπατα σπίτια με τις βυζαντινές καμάρες —τα παλιά κατώγια που μετατράπηκαν σε δροσερά δωμάτια για τα ζεστά απομεσήμερα— θα αφεθούν στη φθορά του χρόνου.

Μαζί τους θα σβήσει και ένα σπάνιο πολιτισμικό απόθεμα, αφήνοντας πίσω του μόνο μνήμες και σιωπή.

Το πιο εξοργιστικό κομμάτι αυτής της ιστορίας είναι η διαχρονική αδυναμία, αν όχι η πλήρης αδιαφορία, του πολιτικού συστήματος να αντιμετωπίσει το πρόβλημα. Δεκαετίες τώρα, οι εκάστοτε κυβερνήσεις αρκούνται σε ευχολόγια, βαρύγδουπες εξαγγελίες για «ανάπτυξη της περιφέρειας» και αποσπασματικά επιδόματα που λειτουργούν απλώς ως ασπιρίνες σε μια βαρύτατη ασθένεια.

Δεν υπήρξε ποτέ ένα σοβαρό, ολοκληρωμένο σχέδιο που να δίνει πραγματικά κίνητρα στους νέους ανθρώπους να μείνουν ή να επιστρέψουν στο χωριό. Λείπουν οι βασικές υποδομές, η υγειονομική περίθαλψη είναι συχνά ανύπαρκτη, η σύνδεση με τα αστικά κέντρα παραμένει προβληματική και η φορολογική πολιτική αντιμετωπίζει τον αγρότη του ορεινού χωριού με τους ίδιους όρους που αντιμετωπίζει τον επαγγελματία της Αθήνας.

Η ελληνική πολιτεία φαίνεται να ξεχνά ότι η περιφέρεια δεν είναι απλώς ένα γραφικό σκηνικό για τις καλοκαιρινές διακοπές, αλλά ο πνεύμονας της παραγωγής, της ιστορίας και της ίδιας της εθνικής μας ταυτότητας.

Αν τα χωριά μας αδειάσουν οριστικά, αν οι ελαιώνες αφανιστούν και τα πέτρινα σπίτια καταρρεύσουν, δεν θα χάσουμε μόνο ένα κομμάτι του παραγωγικού μας ιστού.

Θα χάσουμε την ίδια την ψυχή του τόπου μας, και τότε καμία πολιτική διακήρυξη δεν θα είναι ικανή να την φέρει πίσω.

Tags: ΒΑΣΙΛΗΣ ΤΑΛΑΜΑΓΚΑΣΕΛΛΗΝΙΚΑ ΧΩΡΙΑ