Γιάννης Θεοδωράτος: «Να διαπραγματευτεί η Ελλάδα απτά ανταλλάγματα από τις ΗΠΑ κι όχι μόνο διαβεβαιώσεις»

Η Μέση Ανατολή βρίσκεται σε μια περίοδο βαθιάς γεωπολιτικής αναδιάταξης, με τις στρατιωτικές συγκρούσεις, τους ενεργειακούς ανταγωνισμούς και τις μεταβαλλόμενες συμμαχίες να δημιουργούν συνθήκες που ενδέχεται να οδηγήσουν ακόμη και σε μεταβολές συνόρων.

Επιμέλεια: Νίκος Τσαγκατάκης

Στο επίκεντρο αυτής της διαδικασίας βρίσκονται οι Ηνωμένες Πολιτείες, το Ισραήλ και η Τουρκία, ενώ Ελλάδα και Κύπρος αποκτούν αυξημένη στρατηγική σημασία, την οποία καλούνται να αξιοποιήσουν. Αυτή είναι η κεντρική εκτίμηση που διατύπωσε ο δημοσιογράφος και αναλυτής αμυντικών θεμάτων, Γιάννης Θεοδωράτος, στην εβδομαδιαία εκπομπή του «Με το Κλειδί της Ιστορίας» που παρουσιάζει στον τηλεοπτικό σταθμό BLUE SKY, επιχειρώντας να συνδέσει ιστορικά γεγονότα, στρατιωτικές εξελίξεις και διπλωματικές πρωτοβουλίες με τη διαμόρφωση της νέας αρχιτεκτονικής ασφαλείας στην ευρύτερη περιοχή.

Στη γεωπολιτική και με πολλές παραμέτρους ανάλυση του γνωστού δημοσιογράφου «χώρεσε» αναπόφευκτα και η επίσκεψη στη χώρα μας του Αμερικανού υπουργού Εξωτερικών, Μάρκο Ρούμπιο. Σύμφωνα με τον Γ. Θεοδωράτο, η παρουσία του επικεφαλής της αμερικανικής διπλωματίας στην Αθήνα αποκτά ιδιαίτερη σημασία λόγω της χρονικής συγκυρίας αλλά και του προσωπικού πολιτικού παρελθόντος του Ρούμπιο. Υπενθύμισε ότι ο σημερινός υπουργός Εξωτερικών υπήρξε, ως γερουσιαστής, υποστηρικτής της ενίσχυσης της στρατηγικής συνεργασίας των ΗΠΑ με την Ελλάδα, την Κύπρο και το Ισραήλ.

Χαρακτηριστική υπήρξε η συνεργασία του με τον Δημοκρατικό γερουσιαστή, Μπομπ Μενέντεζ, για την προώθηση νομοθετικών πρωτοβουλιών σχετικά με την ασφάλεια και την ενέργεια στην Ανατολική Μεσόγειο.

Ο παρουσιαστής της εκπομπής «Με το Κλειδί της Ιστορίας» διευκρίνισε ότι οι παραπάνω πρωτοβουλίες πρέπει να διακρίνονται από τον νόμο CAATSA, βάσει του οποίου επιβλήθηκαν αμερικανικές κυρώσεις στην τουρκική αμυντική βιομηχανία εξαιτίας της απόκτησης των ρωσικών συστημάτων S-400. Η διατήρηση των εν λόγω περιορισμών και η εκκρεμότητα που αφορά την τουρκική συμμετοχή στο πρόγραμμα των F-35 εξακολουθούν να επηρεάζουν τις στρατιωτικές σχέσεις ΗΠΑ και Τουρκίας.

Επιστρέφοντας στα της επίσκεψης Ρούμπιο, ο Έλληνας αναλυτής αμυντικών θεμάτων εξέφρασε την εκτίμηση ότι η παρουσία στη χώρα μας του επικεφαλής της αμερικανικής διπλωματίας στην Ελλάδα, δίχως μάλιστα να έχει προηγηθεί ή να ακολουθεί αντίστοιχη επίσκεψη στην Τουρκία, αποκτά πρόσθετη πολιτική σημασία. Ωστόσο, το σημαντικότερο στοιχείο δεν είναι το διπλωματικό πρωτόκολλο, αλλά η στρατηγική αξία των υποδομών που διαθέτει πλέον η Ελλάδα.

Εν προκειμένω, ο Γ. Θεοδωράτος στάθηκε ιδιαίτερα στον Κάθετο Διάδρομο, διευκρινίζοντας ότι η σημασία του δεν περιορίζεται στην ενέργεια. Αφορά συνολικά τις δυνατότητες μεταφοράς ανθρώπων, στρατιωτικού υλικού, εξοπλισμού και εμπορευμάτων μέσω σιδηροδρομικών και οδικών υποδομών που συνδέουν την Αλεξανδρούπολη με τη βαλκανική ενδοχώρα και την Ανατολική Ευρώπη.

Η δυνατότητα αξιοποίησης εναλλακτικών διαδρομών, χωρίς την υποχρεωτική διέλευση από τα Στενά των Δαρδανελίων και του Βοσπόρου, περιορίζει, κατά την εκτίμησή του, ένα μέρος της παραδοσιακής γεωστρατηγικής σημασίας της Τουρκίας.

Στο ίδιο πλαίσιο ενέταξε το σχέδιο ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας και Κύπρου, Great Sea Interconnector, το οποίο εξακολουθεί να αποτελεί πεδίο γεωπολιτικής αντιπαράθεσης με την Άγκυρα.

Η βασική του θέση είναι ότι η Ελλάδα διαθέτει σήμερα ένα περιορισμένο αλλά ουσιαστικό παράθυρο στρατηγικής ευκαιρίας, χωρίς όμως αυτό να σημαίνει ότι τα αμερικανικά συμφέροντα ταυτίζονται αυτομάτως με τα ελληνικά.

Ο Γ. Θεοδωράτος επισήμανε ότι ο Μάρκο Ρούμπιο εκπροσωπεί πρωτίστως την αμερικανική εξωτερική πολιτική και όχι τις ελληνικές επιδιώξεις. Επομένως, η Αθήνα οφείλει να προσέλθει στις διαπραγματεύσεις με συγκεκριμένα αιτήματα και στόχους.

Η γεωγραφική θέση, οι στρατιωτικές εγκαταστάσεις και οι υποδομές που διαθέτει η Ελλάδα αποκτούν πραγματική αξία όταν συνδυάζονται με διπλωματική διαπραγμάτευση και με απτά ανταλλάγματα. Ο αναλυτής κάλεσε την ελληνική πλευρά να μην περιοριστεί σε διαβεβαιώσεις περί στρατηγικής συνεργασίας, αλλά να αναζητήσει ουσιαστικότερη αμερικανική υποστήριξη σε ζητήματα εθνικής ασφαλείας και περιφερειακής σταθερότητας.

Η Πνύκα και η ελληνική «ήπια ισχύς»

Μια ιδιαίτερη παράμετρος της ανάλυσης Θεοδωράτου αφορά τη λεγόμενη soft power, την ήπια ισχύ που προκύπτει από τον πολιτισμό, την ιστορία και τη διεθνή ακτινοβολία μιας χώρας.

Ο δημοσιογράφος χρησιμοποίησε ως χαρακτηριστικό παράδειγμα την επιλογή της Πνύκας για την ομιλία του Μάρκο Ρούμπιο, ενός χώρου άμεσα συνδεδεμένου με την ιστορία της αθηναϊκής δημοκρατίας και την πολιτική παράδοση του δυτικού κόσμου.

Κατά τον αναλυτή, η παρουσία ενός κορυφαίου Αμερικανού αξιωματούχου σε έναν τέτοιο χώρο αναδεικνύει την ιδιαίτερη σχέση της ελληνικής ιστορικής κληρονομιάς με τη σύγχρονη πολιτική ταυτότητα της Δύσης.

Η Ελλάδα διαθέτει, όπως υποστήριξε, ένα σημαντικό απόθεμα συμβολικής ισχύος, το οποίο δεν αξιοποιείται πάντοτε με συστηματικό τρόπο. Πρόκειται για μια δύναμη που δεν απορρέει από το μέγεθος του πληθυσμού ή της οικονομίας, αλλά από τη διεθνή επιρροή των πολιτιστικών και ιστορικών της συμβόλων.

Στη συλλογιστική του, αυτή η ήπια ισχύς μπορεί να αποκτήσει και πρακτικό στρατηγικό περιεχόμενο, όταν αξιοποιείται για την ενίσχυση διεθνών συνεργασιών.

Η ιστορική κληρονομιά, επομένως, δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται αποκλειστικά ως τουριστικό πλεονέκτημα ή ως αντικείμενο εθνικής υπερηφάνειας, αλλά και ως εργαλείο πολιτικής επιρροής.

Το ζητούμενο είναι να μετατραπεί το πολιτιστικό κεφάλαιο της χώρας σε συγκεκριμένες πρωτοβουλίες που υπηρετούν τα σύγχρονα εθνικά συμφέροντα.