Υποκλοπές Pegasus, Predator και το ευρωπαϊκό τεστ λογοδοσίας

Του Κώστα Αγγελάκη*

Η υπόθεση των spyware στην Ευρώπη έχει πλέον περάσει σε μια δεύτερη φάση.

Η πρώτη ήταν η φάση των αποκαλύψεων. Ποιοι παρακολουθούνταν. Με ποιο λογισμικό. Πότε μολύνθηκαν τα τηλέφωνά τους.

Η δεύτερη είναι δυσκολότερη.

Ποιος παρήγγειλε την παρακολούθηση; Πού κατέληξαν τα δεδομένα; Ποιος είχε πρόσβαση σε αυτά; Και ποιος τελικά λογοδοτεί;

Τις τελευταίες ημέρες, δύο ευρωπαϊκές χώρες έδωσαν νέα δεδομένα σε αυτή τη συζήτηση. Η Πολωνία. Και η Σερβία.

Και όσα συμβαίνουν εκεί κάνουν την ελληνική υπόθεση Predator και τη νέα υπόθεση Pegasus του Στέλιου Κούλογλου ακόμη πιο ενδιαφέρουσες.

Πολωνία: η έρευνα έφτασε μέχρι το ερώτημα «πού πήγαν τα δεδομένα»

Στις 21 Οκτωβρίου 2026, η εξεταστική επιτροπή του πολωνικού Κοινοβουλίου ολοκλήρωσε, έπειτα από 131 συνεδριάσεις, την έρευνά της για το Pegasus και ενέκρινε το τελικό της πόρισμα. (Onet)

Η επιτροπή κατέληξε ότι η προμήθεια του Pegasus, η διάθεσή του στις πολωνικές υπηρεσίες και η χρήση του εναντίον προσώπων που αντιπολιτεύονταν την τότε κυβέρνηση έγιναν παράνομα.

Πρόκειται για συμπέρασμα κοινοβουλευτικής εξεταστικής επιτροπής και όχι για τελεσίδικη ποινική απόφαση. Υπάρχει μάλιστα πολιτική και συνταγματική αντιπαράθεση για τη νομιμότητα της ίδιας της επιτροπής, την οποία αμφισβητούν στελέχη του PiS επικαλούμενα απόφαση του πολωνικού Συνταγματικού Δικαστηρίου.

Τα τεχνικά ευρήματα του πορίσματος είναι από μόνα τους εξαιρετικά ενδιαφέροντα. Το Pegasus, σύμφωνα με την επιτροπή, χρησιμοποιήθηκε χωρίς την απαιτούμενη διαπίστευση κυβερνοασφάλειας. Τα δικαστήρια που ενέκριναν παρακολουθήσεις δεν είχαν ενημερωθεί για το πλήρες τεχνικό εύρος των δυνατοτήτων του. (Polskie Radio)

Και το σημαντικότερο. Η επιτροπή διαπίστωσε ότι δεδομένα που εξάγονταν από μολυσμένες συσκευές έβγαιναν εκτός πολωνικού εδάφους μέσω ξένων IP, ενώ μέρος της υποδομής παρέμενε υπό τον έλεγχο του κατασκευαστή, της NSO Group.

Η επιτροπή υποστηρίζει ότι η NSO διατηρούσε τεχνική δυνατότητα πρόσβασης σε υλικό παρακολούθησης. Αυτό δεν σημαίνει ότι αποδείχθηκε πως υπάλληλοι της NSO διάβασαν συγκεκριμένες συνομιλίες.

Το πολωνικό κράτος, σύμφωνα με το πόρισμα, δεν είχε πλήρη κυριαρχία πάνω στο σύστημα με το οποίο πραγματοποιούσε τις παρακολουθήσεις του.

Και εδώ το ζήτημα παύει να είναι μόνο προσωπικά δεδομένα. Γίνεται ζήτημα εθνικής ασφάλειας.

Δέκα αναφορές στην Εισαγγελία, έντεκα πρόσωπα

Η πολωνική επιτροπή δεν περιορίστηκε σε πολιτικές διαπιστώσεις. Έχει αποστείλει δέκα αναφορές για πιθανές αξιόποινες πράξεις που αφορούν έντεκα πρόσωπα στις εισαγγελικές αρχές. (Radio Szczecin)

Μεταξύ των προσώπων που εξετάστηκαν βρίσκονται πρώην υψηλόβαθμα κυβερνητικά στελέχη, ανάμεσά τους πρώην υπουργοί Δικαιοσύνης και Εσωτερικών.

Η δικαστική έρευνα είναι χωριστή από την κοινοβουλευτική. Αυτό είναι κρίσιμο. Το Κοινοβούλιο ερευνά την πολιτική και θεσμική ευθύνη. Η Εισαγγελία εξετάζει την ενδεχόμενη ποινική. Το ένα δεν υποκαθιστά το άλλο.

Και τότε εμφανίζεται η σύγκριση με την Ελλάδα

Στην Ελλάδα, η πρωτόδικη δίκη για το Predator κατέληξε σε καταδίκες τεσσάρων ιδιωτών. Η διερεύνηση όμως της πιθανής κρατικής διάστασης είχε διαφορετική κατάληξη και η σχετική δικογραφία αρχειοθετήθηκε. Οι μεταγενέστερες αιτήσεις ανάσυρσης δεν έγιναν δεκτές.

Παράλληλα, όμως, εμφανίστηκαν νέα δικονομικά μέτωπα. Η μήνυση την 1^η Σεπτεμβρίου του εν ενεργεία στελέχους της ΕΥΠ, Γ.Π., ζητά να εξεταστεί ακόμη και το αδίκημα της Κατασκοπείας λόγω των πληροφοριών Εθνικής Ασφάλειας στις οποίες είχε πρόσβαση. (Καθημερινή)

Και η υπόθεση του Στέλιου Κούλογλου, αυτή τη φορά με Pegasus, έχει οδηγήσει από τις 5 Οκτωβρίου σε αυτοτελή προκαταρκτική εξέταση από την Εισαγγελία Πρωτοδικών Αθηνών. (Καθημερινή)

Το ζήτημα είναι σε ποιο στάδιο εξέτασης βρίσκονται αυτές οι δύο υποθέσεις… Παρέμειναν στην Εισαγγελία Πρωτοδικών ή μήπως διαβιβάστηκαν στην Εισαγγελία του Αρείου Πάγου;

Σήμερα στην Ελλάδα έχουμε δύο διαφορετικά οικοσυστήματα spyware να απασχολούν τη Δικαιοσύνη. Predator – Intellexa και Pegasus – NSO Group.

Και το ερώτημα «πού κατέληξαν τα δεδομένα;» αποκτά πλέον ιδιαίτερη σημασία.

Το ερώτημα που έθεσε η Πολωνία και πρέπει να τίθεται παντού

Η πολωνική έρευνα έκανε κάτι θεμελιώδες. Δεν περιορίστηκε στο ερώτημα: «Ήταν νόμιμη η άρση απορρήτου;»

Πώς ακριβώς λειτουργούσε το σύστημα; Πού αποθηκεύονταν τα δεδομένα; Ποιος μπορούσε να τα δει; Το ήξεραν οι Υπηρεσίες και αν το ήξεραν είχαν πλήρη έλεγχο της υποδομής; Ήξεραν οι δικαστές τι ακριβώς ενέκριναν;

Αυτά είναι τα σωστά ερωτήματα για κάθε προηγμένο spyware. Και είναι ιδιαίτερα σημαντικά στην ελληνική υπόθεση Predator.

Διότι ένα σύστημα που μπορεί να αποκτήσει πρόσβαση σε ολόκληρη τη συσκευή ενός Υπουργού, Αρχηγού Ενόπλων Δυνάμεων, Διπλωμάτη ή στελέχους Υπηρεσίας Πληροφοριών δεν είναι απλώς εργαλείο παρακολούθησης. Είναι δυνητικά σύστημα μαζικής συλλογής κρατικών μυστικών. Δηλάδή μιλάμε για τον ορισμό της Κατασκοπείας.

Σερβία: από τους Φοιτητές στον Πρύτανη και στον Εισαγγελέα

Στις 19 Οκτωβρίου, το Citizen Lab και η SHARE Foundation ανακοίνωσαν ότι επιβεβαίωσαν με υψηλό βαθμό βεβαιότητας μόλυνση με Pegasus στο iPhone του Vladan Đokić, Πρύτανη του Πανεπιστημίου του Βελιγραδίου και δημόσιου υποστηρικτή του φοιτητικού κινήματος. (Citizen Lab)

Παράλληλα, ο πρώην εισαγγελικός συνεργάτης Rade Bajić, που είχε εμπλακεί σε έρευνα για υπόθεση διαφθοράς, έλαβε ειδοποίηση της Apple ότι είχε στοχοποιηθεί από mercenary spyware. Η εγκληματολογική έρευνα στη δική του συσκευή συνεχίζεται.

Οι συγκεκριμένες περιπτώσεις δεν εμφανίστηκαν από το πουθενά.

Από τον Σεπτέμβριο η SHARE Foundation είχε ανακοινώσει ότι τουλάχιστον 14 πρόσωπα στη Σερβία είχαν στοχοποιηθεί με προηγμένες τεχνολογίες παρακολούθησης μέσα στο 2026. (Citizen Lab – Σερβία)

Ανάμεσά τους φοιτητές, ακτιβιστές και στελέχη της αντιπολίτευσης.

Χρειάζεται εδώ μία σημαντική επισήμανση… Δεν επιβεβαιώθηκαν 14 μολύνσεις με Pegasus. Σε μία από τις αρχικές περιπτώσεις το Citizen Lab επιβεβαίωσε zero-click μόλυνση με Pegasus. Σε τουλάχιστον δύο άλλες συσκευές εντοπίστηκε νεότερη έκδοση του σερβικού NoviSpy. Άλλοι χρήστες είχαν λάβει υψηλής αξιοπιστίας ειδοποιήσεις της Apple για mercenary spyware.

Οι σερβικές Αρχές έχουν αρνηθεί ευθύνη για τις επιθέσεις. Και το Citizen Lab δεν έχει δημοσιοποιήσει ταυτότητα operator για όλες τις περιπτώσεις. Σημειωτέον αυτό πρέπει να αναφέρεται.

Το ιδιαίτερα ανησυχητικό σε Σερβία και Πολωνία

Στην Πολωνία το spyware χρησιμοποιήθηκε, σύμφωνα με το τελικό πόρισμα της κοινοβουλευτικής επιτροπής, εναντίον και πολιτικών αντιπάλων.

Στη Σερβία τα επιβεβαιωμένα και πιθανά θύματα βρίσκονται στο περιβάλλον φοιτητικών κινητοποιήσεων, αντιπολίτευσης, δημοσιογραφίας και ερευνών διαφθοράς.

Στην Ελλάδα είχαμε στόχους από τον χώρο της πολιτικής, των Ενόπλων Δυνάμεων, των Υπηρεσιών Ασφαλείας και Πληροφοριών, της δημοσιογραφίας και της επιχειρηματικής ζωής.

Οι υποθέσεις δεν είναι ίδιες. Δεν έχουν αποδειχθεί κοινοί operators. Δεν έχουν αποδειχθεί κοινά κρατικά κέντρα.

Υπάρχει όμως ένα κοινό ευρωπαϊκό πρόβλημα. Εργαλεία σχεδιασμένα για την αντιμετώπιση τρομοκρατίας και βαριάς εγκληματικότητας εμφανίζονται επανειλημμένα σε συσκευές ανθρώπων που βρίσκονται στον πυρήνα της πολιτικής, δημοσιογραφικής ή θεσμικής ζωής.

Pegasus και Predator: δεν είναι το ίδιο, αλλά το αποτέλεσμα μπορεί να είναι παρόμοιο

Τεχνικά, πρέπει να αποφεύγουμε τη σύγχυση.

Το Pegasus είναι προϊόν της NSO Group.

Το Predator συνδέεται με το οικοσύστημα Intellexa/Cytrox.

Το Pegasus έχει τεκμηριωμένες προηγμένες zero-click δυνατότητες, όπου ο στόχος δεν χρειάζεται να πατήσει τίποτα.

Το Predator έγινε γνωστό κυρίως μέσα από one-click infection chains, αλλά το ευρύτερο οικοσύστημα της Intellexa περιλαμβάνει και τεχνολογίες network injection και μηχανισμούς παράδοσης που μπορούν να μειώσουν δραστικά την ανάγκη αλληλεπίδρασης του θύματος.

Το ουσιαστικό αποτέλεσμα όμως είναι κοινό. Μόλις επιτευχθεί πλήρης παραβίαση μιας συσκευής, ο χειριστής μπορεί να αποκτήσει πρόσβαση σε επικοινωνίες, αρχεία, γεωεντοπισμό και, ανάλογα με το σύστημα, μικρόφωνο και κάμερα.

Γι' αυτό το πραγματικό θέμα δεν είναι απλώς «αν παρακολουθήθηκε ένα τηλέφωνο». Είναι ποιο πληροφοριακό περιβάλλον παραβιάστηκε μαζί με αυτό.

Η περίπτωση Κούλογλου είναι ίσως η καλύτερη απόδειξη

Το κινητό του πρώην Ευρωβουλευτή Στέλιου Κούλογλου μολύνθηκε με Pegasus τον Οκτώβριο του 2022 και εκ νέου τον Μάρτιο του 2023, σύμφωνα με το Citizen Lab. (Citizen Lab)

Εκείνη την περίοδο συμμετείχε ως αναπληρωματικό μέλος στην επιτροπή PEGA του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου.

Δηλαδή κάποιος είχε τεχνικά τη δυνατότητα να αποκτήσει πρόσβαση στη συσκευή ενός ανθρώπου που συμμετείχε στη θεσμική έρευνα της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τα ίδια τα spyware.

Δεν υπάρχει σήμερα τεχνικό στοιχείο του Citizen Lab που να αποδίδει την επίθεση στην ελληνική κυβέρνηση.

Αλλά πλέον υπάρχει ελληνική εισαγγελική έρευνα για να απαντηθεί το σημαντικότερο ερώτημα. Ποιος ήταν ο operator; (ERTNews)

Από την PEGA στον European Media Freedom Act

Η Ευρώπη γνωρίζει το πρόβλημα εδώ και χρόνια. Το 2023 το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, μετά την έρευνα της PEGA, χαρακτήρισε την παράνομη χρήση spyware απειλή για την ίδια τη δημοκρατία και ζήτησε αξιόπιστες έρευνες, ισχυρότερη εποπτεία και πολύ αυστηρότερες προϋποθέσεις για τη χρήση τέτοιων τεχνολογιών. (Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο – PEGA)

Από τον Αύγουστο του 2025 εφαρμόζεται επίσης ο European Media Freedom Act, ο οποίος εισάγει ειδικές εγγυήσεις για δημοσιογράφους και δημοσιογραφικές πηγές απέναντι στη χρήση παρεμβατικού λογισμικού παρακολούθησης. (European Media Freedom Act)

Άρα το ευρωπαϊκό πρόβλημα δεν είναι πλέον η έλλειψη γνώσης. Γνωρίζουμε τι μπορεί να κάνει το spyware. Γνωρίζουμε ποιοι έχουν βρεθεί στο στόχαστρο. Γνωρίζουμε τους κινδύνους. Το πρόβλημα είναι η εφαρμογή.

Πολωνία, Σερβία, Ελλάδα: τρία διαφορετικά μοντέλα λογοδοσίας

Στην Πολωνία, μετά την πολιτική αλλαγή, δημιουργήθηκε εξεταστική επιτροπή, εξετάστηκαν δεκάδες μάρτυρες, αναλύθηκαν απόρρητα και δημόσια έγγραφα, ερευνήθηκε η προμήθεια του συστήματος και ακολουθήθηκε ακόμη και η διαδρομή των δεδομένων.

Υπάρχει έντονη πολιτική αμφισβήτηση αυτής της διαδικασίας από το PiS, αλλά η έρευνα παρήγαγε ένα συγκεκριμένο και εξαιρετικά αναλυτικό δημόσιο αποτέλεσμα.

Στη Σερβία, μεγάλο μέρος της αποκάλυψης προέρχεται όχι από το κράτος αλλά από ανεξάρτητα εργαστήρια και οργανώσεις ψηφιακών δικαιωμάτων.

Στην Ελλάδα, το δικαστικό σκέλος οδήγησε σε πρωτόδικες καταδίκες ιδιωτών, αλλά το ερώτημα της κρατικής διάστασης παραμένει αντικείμενο έντονης αντιπαράθεσης.

Και εδώ βρίσκεται ίσως το πιο ενδιαφέρον σημείο της σύγκρισης. Δεν χρειάζεται η Ελλάδα να αντιγράψει την Πολωνία πολιτικά. Χρειάζεται όμως να απαντήσει στις ίδιες τεχνικές ερωτήσεις.

Πέντε ερωτήσεις που καμία σοβαρή έρευνα για spyware δεν μπορεί να αποφύγει

·       Ποιος αγόρασε το σύστημα;

·       Ποιος είχε τον επιχειρησιακό έλεγχό του;

·       Ποιος επέλεξε τους συγκεκριμένους στόχους;

·       Πού αποθηκεύτηκαν και από ποιους υπολογιστές πέρασαν τα δεδομένα που εξήχθησαν;

·       Μπορούσε ο ίδιος ο κατασκευαστής ή τρίτος φορέας να αποκτήσει πρόσβαση στο υλικό;

Η Πολωνία έφτασε πλέον στο πέμπτο ερώτημα. Στην Ελλάδα ακόμη συζητάμε δημόσια κυρίως το δεύτερο και το τρίτο. Και αυτή η απόσταση έχει σημασία.

Το πραγματικό μάθημα από την Πολωνία

Το σημαντικότερο εύρημα της πολωνικής υπόθεσης δεν είναι ότι «μια άλλη κυβέρνηση έκανε το ίδιο». Αυτό θα ήταν ένας πολύ βολικός αλλά επιφανειακός συμψηφισμός.

Το σημαντικότερο είναι ότι μια έρευνα spyware δεν μπορεί να σταματά στην άδεια παρακολούθησης. Πρέπει να φτάνει στην αρχιτεκτονική του συστήματος.

Στους servers. Στα logs. Στους administrators. Στα contracts. Στα credentials. Στα data flows. Στις διασυνδέσεις με τον κατασκευαστή.

Διότι όταν μιλάμε για Pegasus ή Predator, το ερώτημα δεν είναι μόνο αν κάποιος άκουσε μια συνομιλία. Το ερώτημα είναι αν ένα τρίτο μέρος απέκτησε την ψηφιακή ζωή ενός ανθρώπου.

Και όταν αυτός ο άνθρωπος είναι Υπουργός, Ευρωβουλευτής Στρατιωτικός, Διπλωμάτης, ή στέλεχος Υπηρεσίας Πληροφοριών, η ψηφιακή ζωή του μπορεί να περιλαμβάνει και κρατική πληροφορία.

Η Ευρώπη βρίσκεται πλέον μπροστά σε μια απλή επιλογή

Ή θα αντιμετωπίσει τα mercenary spyware ως αυτό που πραγματικά είναι, στρατηγικά εργαλεία πληροφοριών με τεράστια δυνατότητα πολιτικής και θεσμικής κατάχρησης, ή θα συνεχίσει να τα αντιμετωπίζει σαν μια ακόμη παραβίαση προσωπικών δεδομένων.

Η δεύτερη επιλογή δεν αρκεί πλέον.

Η Πολωνία δείχνει τι μπορεί να αποκαλυφθεί όταν η έρευνα ακολουθήσει τα δεδομένα. Η Σερβία δείχνει πόσο εύκολα το spyware μπορεί να εμφανιστεί μέσα σε ένα φορτισμένο πολιτικό περιβάλλον. Η ελληνική εμπειρία του Predator δείχνει πόσο δύσκολο είναι να αποσαφηνιστεί εκ των υστέρων ποιος βρισκόταν πίσω από την επιχειρησιακή χρήση ενός τέτοιου συστήματος.

Και η υπόθεση Κούλογλου δείχνει ότι το πρόβλημα δεν ανήκει καν στο παρελθόν.

Έχουμε πλέον Pegasus και Predator στην ίδια ευρωπαϊκή συζήτηση. Δεν είναι το ίδιο σύστημα. Δεν είναι η ίδια εταιρεία. Δεν είναι η ίδια υπόθεση. Αλλά το ερώτημα είναι κοινό, ποιος παρακολουθεί εκείνους που παρακολουθούν;

Και ακόμη σημαντικότερο. Ποιος ελέγχει τι απέγιναν τα δεδομένα αφού έκλεισε η οθόνη του θύματος;

Εκεί θα κριθεί τελικά αν η Ευρώπη έχει πραγματικά μάθει κάτι από το σκάνδαλο των spyware.

 

*Expert Intelligence Specialist, Analyst in International Affairs, Historian, Writer

 

Σημείωση: Οι αναφορές σε Πολωνία και Σερβία βασίζονται σε κοινοβουλευτικά πορίσματα, Citizen Lab, SHARE Foundation και διεθνή ειδησεογραφικά πρακτορεία. Το τελικό πόρισμα της πολωνικής επιτροπής δεν αποτελεί ποινική δικαστική απόφαση. Στη Σερβία δεν έχει δημοσιοποιηθεί ο operator όλων των επιθέσεων και οι κρατικές Αρχές έχουν αρνηθεί σχετική ευθύνη.