Δημοσκοπήσεις, δημόσιο χρήμα και η μάχη της ερμηνείας

Του Κώστα Αγγελάκη*

Μια δημοσκόπηση μπορεί να αποτελεί χρήσιμο επιστημονικό εργαλείο. Μπορεί όμως, όταν παρουσιαστεί επιλεκτικά, να λειτουργήσει και ως ισχυρό επικοινωνιακό μήνυμα. Η διαφορά δεν βρίσκεται πάντοτε στους αριθμούς. Συχνά βρίσκεται στον τίτλο που επιλέγεται, στο εύρημα που προβάλλεται πρώτο και σε όσα αποσιωπώνται κατά την τηλεοπτική ή διαδικτυακή παρουσίαση.

Ακριβώς γι’ αυτό θεωρώ ότι η συζήτηση για την αξιοπιστία των δημοσκοπήσεων στην Ελλάδα πρέπει να ξεφύγει από τις εύκολες καταγγελίες και τις εξίσου εύκολες διαβεβαιώσεις. Το ζήτημα δεν είναι να αποφανθούμε αυθαίρετα ότι μια εταιρεία «μαγειρεύει» αποτελέσματα. Είναι να εξετάσουμε ποιος τη χρηματοδοτεί, ποιος ελέγχει το επιχειρηματικό της σχήμα, τι συναλλαγές διατηρεί με δημόσιους φορείς και, κυρίως, με ποια μεθοδολογία μετατρέπεται η απάντηση ενός δείγματος πολιτών σε πολιτική βεβαιότητα στην οθόνη.

Δημόσιο χρήμα και εταιρείες επικοινωνίας: τα στοιχεία που χρειάζονται απαντήσεις

Το πιο πρόσφατο και απτό παράδειγμα δεν είναι κάποια ανώνυμη καταγγελία. Είναι μια καταχώριση δημοσίου έργου. Η σύμβαση της Δημόσιας Υπηρεσίας Απασχόλησης με την CHOOSE Α.Ε. για τον «ολοκληρωμένο στρατηγικό σχεδιασμό και την υλοποίηση επικοινωνιακής πολιτικής», συνολικής αξίας 1.705.500 ευρώ χωρίς ΦΠΑ, ή 2.114.820 ευρώ με ΦΠΑ. Η σχετική τροποποίηση φέρει τον αριθμό ΑΔΑΜ 26SYMV019802664 και ημερομηνία 17 Σεπτεμβρίου 2026.

Η διευκρίνιση είναι ουσιαστική. Πρόκειται για υπηρεσίες διαφήμισης και επικοινωνίας προς τη ΔΥΠΑ, όχι για καταγεγραμμένη ανάθεση κομματικής δημοσκόπησης. Επίσης, η αξία μιας σύμβασης δεν ταυτίζεται αυτομάτως με το ποσό που έχει ήδη πληρωθεί. Ούτε μια νόμιμη δημόσια σύμβαση αποδεικνύει από μόνη της πολιτική εξάρτηση ή επιστημονική μεροληψία.

Η συζήτηση αποκτά άλλη βαρύτητα επειδή η CHOOSE συνδέεται πλέον επιχειρηματικά με τη MRB, ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα ονόματα των πολιτικών ερευνών. Τον Ιανουάριο του 2026 δημοσιοποιήθηκε η εξαγορά της MRB και η δημιουργία της Choose Ahead, με τον Γιάννη Δέτση στο τιμόνι της νέας εταιρείας και τον Δημήτρη Μαύρο σε διοικητικό ρόλο. Έτσι, στο ίδιο επιχειρηματικό περιβάλλον συναντώνται υπηρεσίες κρατικής επικοινωνίας και δραστηριότητες μέτρησης της κοινής γνώμης.

Η «Εφημερίδα των Συντακτών», σε έρευνα της 9ης Φεβρουαρίου 2026, κατέγραψε, από στοιχεία του ΚΗΜΔΗΣ, 143 κατακυρώσεις προς τη CHOOSE κατά την περίοδο από το 2019 έως τις αρχές του 2026, με αθροιστική αξία 254,7 εκατομμυρίων ευρώ. Πρόκειται για συγκεντρωτικό δημοσιογραφικό υπολογισμό αξιών κατακυρώσεων και διαγωνιστικών διαδικασιών, όχι για διαπιστωμένες εισπράξεις ίσου ύψους. Για πλήρη οικονομική αποτίμηση θα απαιτούνταν ξεχωριστός έλεγχος συμβάσεων, εκτελεστικών πράξεων, κοινοπραξιών και ενταλμάτων πληρωμής.

Εκεί βρίσκεται το θεσμικό ερώτημα. Όταν ένας επιχειρηματικός όμιλος αναλαμβάνει σημαντικά έργα επικοινωνίας του Δημοσίου και ταυτόχρονα δραστηριοποιείται στις πολιτικές μετρήσεις, αρκεί η τυπική νομιμότητα ή απαιτούνται πρόσθετες εγγυήσεις διαφάνειας και επιχειρησιακής ανεξαρτησίας; Κατά τη γνώμη μου, η δεύτερη απάντηση είναι επιβεβλημένη.

GPO και Opinion Poll: σχέσεις που πρέπει να περιγράφονται με ακρίβεια

Η περίπτωση της GPO φωτίζει μια διαφορετική πτυχή. Ο Τάκης Θεοδωρικάκος είχε σημαντική ιστορική σχέση με την εταιρεία, πριν αναλάβει ρόλο στη στρατηγική του Κυριάκου Μητσοτάκη και στη συνέχεια κυβερνητικά αξιώματα. Δημοσιεύματα του 2020 αποτύπωναν μεταβολές στο μετοχικό της σχήμα και την είσοδο του Πάτροκλου Κουδούνη. Αυτά είναι στοιχεία της εταιρικής και πολιτικής ιστορίας της εταιρείας.

Η Opinion Poll είχε βρεθεί στο επίκεντρο κοινοβουλευτικής αντιπαράθεσης το 2021, με αφορμή συμβάσεις συνολικού ύψους 270.000 ευρώ προς τη Reposition Strategy, εταιρεία που συνδεόταν, σύμφωνα με τα τότε δημοσιευμένα στοιχεία, με τον ίδιο επιχειρηματία. Οι αναθέσεις αφορούσαν τηλεφωνική υποστήριξη της ταξιδιωτικής πλατφόρμας PLF. Ο τότε πρόεδρος της ΕΔΥΤΕ υποστήριξε στην Εξεταστική Επιτροπή ότι επιλέχθηκε η οικονομικότερη κατάλληλη προσφορά για επείγουσα ανάγκη. Από την άλλη πλευρά, βουλευτές της αντιπολίτευσης έθεσαν ζητήματα διαδικασίας και σύγκρουσης συμφερόντων.

     Αυτός ο ιστορικός φάκελος δικαιολογεί τον δημόσιο έλεγχο.

    Η σχέση δημοσκοπικών και δημόσιων αναθέσεων δεν άρχισε με τη σημερινή κυβέρνηση. Δημοσιογραφική καταγραφή του 2013 είχε εντοπίσει περίπου 4,8 εκατομμύρια ευρώ σε έργα της περιόδου 2010–2013 για σειρά εταιρειών του κλάδου. Το πρόβλημα της διαφάνειας είναι διαχρονικό και πρέπει να ελέγχεται ανεξαρτήτως του κόμματος που κυβερνά.

Η πρόσφατη δημοσκόπηση στην Αττική και όσα δεν χωρούν στους τίτλους…

Η έρευνα της Opinion Poll για το ACTION 24, που δημοσιοποιήθηκε στις 20 Οκτωβρίου, προσφέρεται για ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα. Στην πρόθεση ψήφου επί των εγκύρων η Νέα Δημοκρατία καταγράφεται στο 26,3%, η Ελληνική Αριστερή Συμπαράταξη (ΕΛ.Α.Σ.) στο 13,9% και το ΠΑΣΟΚ στο 8,6%. Στην εκτίμηση ψήφου, τα αντίστοιχα ποσοστά είναι 31,5%, 16,9% και 10,2%.

Ο τίτλος δημοσιεύματος που εστιάζει στο προβάδισμα των 14,6 μονάδων της Νέας Δημοκρατίας έναντι της ΕΛ.Α.Σ. στην εκτίμηση ψήφου περιγράφει έναν αριθμό. Δεν περιγράφει, όμως, ολόκληρη την εικόνα. Με βάση τα στοιχεία των βουλευτικών εκλογών του Ιουνίου 2023 για την Αττική, η Νέα Δημοκρατία είχε καταγράψει περίπου 42,8%. Επομένως, η διαφορά από το σημερινό 26,3% της πρόθεσης ψήφου είναι περίπου 16,5 ποσοστιαίες μονάδες, ενώ από το 31,5% της εκτίμησης ψήφου περίπου 11,3 μονάδες. Πρόκειται για περιγραφική σύγκριση διαφορετικών χρόνων και μεθόδων, όχι για μέτρηση της ακριβούς μεταβολής του ίδιου εκλογικού σώματος.

Το ΠΑΣΟΚ, με ιστορική επίδοση περίπου 7,76% στην Αττική το 2023, εμφανίζεται στο 8,6% της σημερινής πρόθεσης και στο 10,2% της εκτίμησης. Η αριθμητική αυτή σύγκριση υποδηλώνει διαφορετική εικόνα από έναν τίτλο δημοσιεύματος που περιορίζεται στη λέξη «μονοψήφιο». Ταυτόχρονα, το σημερινό κόμμα ΕΛ.Α.Σ. δεν είναι οργανωτικά και εκλογικά ταυτόσημο με τον ΣΥΡΙΖΑ του 2023. Γι’ αυτό η αντιπαραβολή των δύο ποσοστών δεν πρέπει να εμφανίζεται ως μέτρηση της πορείας ενός αμετάβλητου κόμματος.

Εξίσου αξιοσημείωτο είναι ότι στην ίδια έρευνα το 74,8% των ερωτηθέντων στην Αττική απαντά πως η κυβέρνηση δεν έχει λάβει επαρκή μέτρα για την ανάσχεση της ακρίβειας. Αν ένα δελτίο ειδήσεων επιλέγει να αναδείξει μόνο το προβάδισμα ενός κόμματος και να περάσει σε δεύτερο πλάνο αυτή την ευρεία κοινωνική δυσαρέσκεια, η κριτική αφορά πρωτίστως τη δημοσιογραφική ιεράρχηση, όχι κατ’ ανάγκην τη συλλογή των δεδομένων.

Θα ήταν όμως επίσης μεθοδολογικά εσφαλμένο να μετατρέψουμε μηχανικά τη διαφορά των ποσοστών της Αττικής σε «προβλεπόμενο πανελλαδικό αποτέλεσμα». Μια περιφερειακή έρευνα δεν είναι εθνική δημοσκόπηση και η προβολή της στο σύνολο της χώρας απαιτεί μοντέλο, αντιπροσωπευτικά δεδομένα και ρητές παραδοχές.

Η πανελλαδική GPO δείχνει γιατί πρέπει να διαβάζουμε κάθε μέτρηση σωστά

Στην πανελλαδική έρευνα της GPO που δημοσιοποιήθηκε στις 21 Οκτωβρίου, η πρόθεση ψήφου καταγράφει Νέα Δημοκρατία 25,2%, ΕΛ.Α.Σ. 13,5% και ΠΑΣΟΚ 11,2%. Στην εκτίμηση ψήφου τα ποσοστά διαμορφώνονται αντίστοιχα σε 29,4%, 15,7% και 13,1%. Η μέτρηση έγινε σε δείγμα 1.000 ατόμων από τις 16 έως τις 19 Οκτωβρίου 2026.

Η επισήμανση δεν είναι ποιος θα κερδίσει τις επόμενες εκλογές. Οι δημοσκοπήσεις δεν πιστοποιούν το μέλλον. Είναι ότι τα ποσοστά μεταβάλλονται ανάλογα με το ερώτημα, τον πληθυσμό αναφοράς και τη διαδικασία αναγωγής των αναποφάσιστων. Η πρόθεση ψήφου, η εκτίμηση ψήφου και ένα πραγματικό εκλογικό αποτέλεσμα δεν είναι έννοιες που επιτρέπεται να εναλλάσσονται αυθαίρετα.

Η νέα δημοσκόπηση της Metron Analysis: τι λένε οι αριθμοί και τι επιλέγουν οι τίτλοι

Η δημοσκόπηση της Metron Analysis, που παρουσίασε το MEGA στις 22 Οκτωβρίου, προσθέτει ένα ακόμη παράδειγμα της διαφοράς ανάμεσα στην αποτύπωση μιας στιγμής και στην ανάγνωση μιας πορείας. Στην πρόθεση ψήφου καταγράφονται Νέα Δημοκρατία 24,9%, ΕΛ.Α.Σ. 12,4% και ΠΑΣΟΚ 10,8%. Στην εκτίμηση ψήφου οι αντίστοιχες τιμές είναι 30%, 15% και 13%. Η ΕΛ.Α.Σ. βρίσκεται πράγματι δεύτερη στη συγκεκριμένη έρευνα. Αυτό, όμως, δεν μας λέει από μόνο του πώς μεταβλήθηκε η απόστασή της από το ΠΑΣΟΚ.

Η εξέλιξη στην πρόθεση ψήφου της ίδιας εταιρείας (ποσοστά επί του συνόλου των απαντήσεων):

Η διαφορά των δύο κομμάτων κορυφώθηκε στις 4,7 ποσοστιαίες μονάδες τον Ιούλιο και περιορίστηκε σε 2,6 τον Σεπτέμβριο και 1,6 τον Οκτώβριο. Στο ίδιο διάστημα, από τον Ιούλιο έως τον Οκτώβριο, η ΕΛ.Α.Σ. μετακινήθηκε από το 14,1% στο 12,4%, ενώ το ΠΑΣΟΚ από το 9,4% στο 10,8%. Η συρρίκνωση της μεταξύ τους απόστασης κατά 3,1 μονάδες είναι πραγματικό εύρημα της χρονοσειράς. Δεν αποδεικνύει, όμως, ότι έχει ήδη αλλάξει η κατάταξη ή ότι αυτό θα συμβεί οπωσδήποτε στις εκλογές.

Για τη Νέα Δημοκρατία η ίδια σειρά μετρήσεων δείχνει σταθεροποίηση γύρω στο 25% στην πρόθεση ψήφου από τον Ιούλιο: 25,0%, 25,1% και 24,9%. Πρόκειται για ουσιαστική παρατήρηση σχετικά με την καταγραφόμενη απήχησή της, όχι για επιστημονική απόδειξη ότι έχει φτάσει σε αμετάβλητο ανώτατο όριο. Ομοίως, η πιθανή εμφάνιση νέου πολιτικού σχηματισμού στον χώρο της Κεντροδεξιάς θα μπορούσε να μεταβάλει τους συσχετισμούς, χωρίς να μπορεί κανείς να υπολογίσει εκ των προτέρων μια συγκεκριμένη απώλεια δύο ή τριών μονάδων για τη Νέα Δημοκρατία.

Εδώ αποκτά ειδικό βάρος ο τρόπος της δημοσιογραφικής παρουσίασης. Το MEGA έδωσε έμφαση στη διατήρηση της δεύτερης θέσης από την ΕΛ.Α.Σ., ενώ το φιλοκυβερνητικό «Μανιφέστο», σε άρθρο της 23ης Οκτωβρίου, έκανε λόγο για «εφιάλτη της τρίτης θέσης» του ΠΑΣΟΚ. Πρόκειται για ερμηνείες και τίτλους που στηρίζονται στην τρέχουσα κατάταξη. Την ίδια στιγμή, το «Βήμα» ανέδειξε την άνοδο του ΠΑΣΟΚ και τις απώλειες της ΕΛ.Α.Σ. Όποιος θέλει να ενημερώσει ολοκληρωμένα τον αναγνώστη οφείλει να παρουσιάζει και τα δύο. Ποιος βρίσκεται σήμερα δεύτερος και πώς εξελίσσεται η απόσταση ανάμεσα στα κόμματα. Η παράλειψη της χρονοσειράς μπορεί να διαμορφώσει μια μονομερή εντύπωση ακόμη και όταν κάθε μεμονωμένος αριθμός είναι σωστός.

Χρειάζεται, ασφαλώς, στατιστική προσοχή. Η έρευνα πραγματοποιήθηκε από τις 14 έως τις 20 Οκτωβρίου σε δείγμα 1.300 ατόμων, με αναφερόμενο περιθώριο σφάλματος περίπου ±2,7 μονάδες. Μια μεταβολή 0,3 μονάδων μέσα σε έναν μήνα δεν αρκεί από μόνη της για ασφαλές συμπέρασμα, ενώ η διαφορά 1,6 μονάδων δεν προδικάζει την επόμενη μέτρηση. Η συζήτηση για ενδεχόμενη νέα αντιπολιτευτική συσπείρωση είναι πολιτική ερμηνεία, όχι αυτόματο στατιστικό πόρισμα. Αυτή ακριβώς η διάκριση είναι το ζητούμενο σε ένα δημόσιο διάλογο που συχνά μετατρέπει τις μετρήσεις σε βεβαιότητες.

Τι απαιτεί ήδη ο νόμος και τι πρέπει να αλλάξει

Ο νόμος 3603/2007 προβλέπει για τη δημοσιοποίηση των πολιτικών δημοσκοπήσεων στοιχεία όπως ο φορέας, ο εντολέας, το δείγμα, η περίοδος πεδίου, η μέθοδος, το στατιστικό σφάλμα και οι παράμετροι στάθμισης, με ειδικότερες απαιτήσεις ανά μέσο δημοσίευσης. Το άρθρο 4 επιβάλλει αντικειμενική παρουσίαση, διαχωρισμό αποτελεσμάτων από τις ερμηνείες και αποφυγή αποσπασματικών αναφορών που παραπλανούν το κοινό.

Ο Σύνδεσμος Εταιρειών Δημοσκόπησης και Έρευνας Αγοράς επισημαίνει ότι δεν υπάρχει γενικό νόμιμο ασυμβίβαστο ανάμεσα σε έρευνες για δημόσιους φορείς και πολιτικές μετρήσεις. Επικαλείται επίσης επαγγελματικούς κώδικες, ποιοτικούς ελέγχους και δυνατότητες προσφυγής σε ελεγκτικούς μηχανισμούς. Η θέση αυτή πρέπει να ακουστεί. Το ότι μια δραστηριότητα επιτρέπεται από τον νόμο, πάντως, δεν σημαίνει ότι αίρονται αυτομάτως όλοι οι κίνδυνοι σύγκρουσης συμφερόντων ή η ανάγκη δημόσιου ελέγχου.

Κατά τη γνώμη μου, απαιτείται μεγαλύτερη και πρακτικά ελέγξιμη διαφάνεια. Σαφής δημόσια αποτύπωση των πραγματικών δικαιούχων και των συνδεδεμένων εταιρειών, ενιαία αναζήτηση όλων των δημόσιων συμβάσεων και των πραγματικών πληρωμών ανά επιχειρηματικό όμιλο, ανάρτηση αναλυτικής ταυτότητας και βασικών μεθοδολογικών παραδοχών κάθε πολιτικής έρευνας, καθώς και ανεξάρτητοι ποιοτικοί έλεγχοι όπου υπάρχουν συγκεκριμένα και τεκμηριωμένα ερωτήματα.

Ανάλογη ευθύνη έχουν τα μέσα ενημέρωσης. Να μην κρύβουν την πρόθεση πίσω από την εκτίμηση, να μη βαφτίζουν πολιτική πρόβλεψη ένα στιγμιότυπο του δείγματος, να εξηγούν τις συγκρίσεις τους και να αναφέρουν όλα τα ευρήματα που αλλάζουν ουσιωδώς την κατανόηση της ίδιας έρευνας.

Η εμπιστοσύνη δεν αγοράζεται ούτε επιβάλλεται

Πολλοί είναι αυτοί που λένε ότι «η κυβέρνηση πληρώνει τις δημοσκοπικές για να της δίνουν καλά ποσοστά». Δεν έχω βέβαια στη διάθεσή μου αποδεικτικά στοιχεία που να δικαιολογούν αυτή την άποψη. Υπάρχουν, όμως, δημοσιευμένες εταιρικές συνδέσεις, συμβάσεις μεγάλου ύψους και παραδείγματα επιλεκτικής ανάδειξης ευρημάτων που δικαιολογούν αυστηρότερη δημόσια λογοδοσία.

Αυτό είναι και το ουσιαστικό μου αίτημα. Να ελέγχονται οι δημόσιες αναθέσεις με την ίδια προσήλωση με την οποία ελέγχονται τα ποσοστά των κομμάτων. Να μπορεί ο πολίτης να δει ποιος πλήρωσε, πόσα εγκρίθηκαν, πόσα εκταμιεύθηκαν, ποιος έκανε την έρευνα και τι πραγματικά ρώτησε. Να μη χρειάζεται να εμπιστευθεί τυφλά ούτε την κυβέρνηση ούτε την αντιπολίτευση ούτε μια εταιρεία ούτε έναν τηλεοπτικό σχολιαστή.

Οι δημοσκοπήσεις έχουν θέση σε μια δημοκρατία, όταν βοηθούν την κοινωνία να καταλάβει τον εαυτό της. Δεν πρέπει να γίνονται υποκατάστατο της πολιτικής κρίσης ούτε εργαλείο κατασκευής βεβαιοτήτων. Το δημόσιο χρήμα απαιτεί έλεγχο. Και η κοινή γνώμη, πάνω απ’ όλα, απαιτεί σεβασμό.

 

*Expert Intelligence Specialist, Analyst in International Affairs, Historian, Writer

 

ΠΗΓΕΣ

1.    ΔΥΠΑ – CHOOSE, σύμβαση και τροποποίηση ΑΔΑΜ 26SYMV019802664 (17/09/2026)

2. Εφημερίδα των Συντακτών, 09/02/2026: συγκεντρωτικά στοιχεία συμβάσεων CHOOSE

3. Data Journalists, 03/02/2026: MRB, Choose Ahead και ΑΑΔΕ

4. Τυπολογίες, 05/07/2020: ιστορική μετοχική σύνθεση της GPO

5. Η Αυγή, 12/10/2021: Opinion Poll και δημόσιες αναθέσεις

6. Ναυτεμπορική, 15/12/2021: κατάθεση προέδρου ΕΔΥΤΕ για τη Reposition Strategy

7. Το Κουτί της Πανδώρας, 13/10/2013: συμβάσεις δημοσκοπικών με το Δημόσιο 2010–2013

8. Opinion Poll / ACTION 24, 20/10/2026: στοιχεία έρευνας Αττικής – παρουσίαση

9. ΕΡΤ News, 21/10/2026: πανελλαδική δημοσκόπηση GPO

10. Υπουργείο Εσωτερικών: εκλογικά αρχεία βουλευτικών εκλογών Ιουνίου 2023

11. Νόμος 3603/2007, άρθρο 4: κανόνες δημοσιοποίησης πολιτικών δημοσκοπήσεων

12. ΣΕΔΕΑ, 05/02/2021: δημόσιες συμβάσεις και έλεγχος δημοσκοπήσεων

13. Data Journalists, 14/02/2023: ερευνητικό ρεπορτάζ για τη δημοσκοπική μεθοδολογία

14. MEGA, 22/10/2026: Metron Analysis, πλήρης παρουσίαση της μέτρησης

15. Το Βήμα, 22/10/2026: άνοδος ΠΑΣΟΚ, απώλειες ΕΛ.Α.Σ., μεθοδολογία

16. Το Μανιφέστο, 23/10/2026: παράδειγμα ερμηνείας για τη δεύτερη θέση

Σημείωση τεκμηρίωσης: Η αποτίμηση αναφέρεται σε δημοσιευμένα στοιχεία έως 23/10/2026. Τα συνολικά ποσά κατακυρώσεων που παραθέτει ο Τύπος δεν ταυτίζονται κατ’ ανάγκην με εισπραχθέντα ποσά. Οι πολιτικές ή εταιρικές σχέσεις δεν αποδεικνύουν χειραγώγηση δημοσκοπήσεων. Το κείμενο αποτελεί επώνυμο άρθρο γνώμης, όχι πόρισμα οικονομικού ή δικαστικού ελέγχου.