Προκόπης Παυλόπουλος: Οι υποκλοπές είναι βαθύ τραύμα στο κράτος δικαίου – Αιχμές για την πολιτική σιωπή και την ποιότητα της Δημοκρατίας

Κώστας Αγγελάκης 1 Νοεμβρίου 20267 λεπτά ανάγνωσης

Ηχηρή παρέμβαση του πρώην Προέδρου της Δημοκρατίας για το σκάνδαλο των υποκλοπών. Ερωτήματα για τη λειτουργία της ΕΥΠ, τις εισαγγελικές διατάξεις και την έλλειψη ουσιαστικών εξηγήσεων. Οι αναφορές του στην ανοχή πολιτικών προσώπων και η προειδοποίηση για την αποδυνάμωση των δημοκρατικών θεσμών.

Προκόπης Παυλόπουλος: Οι υποκλοπές είναι βαθύ τραύμα στο κράτος δικαίου – Αιχμές για την πολιτική σιωπή και την ποιότητα της Δημοκρατίας

Του Κώστα Αγγελάκη*

Μια ιδιαίτερα σημαντική θεσμική και πολιτική παρέμβαση πραγματοποίησε ο πρώην Πρόεδρος της Δημοκρατίας, Προκόπης Παυλόπουλος, επαναφέροντας στο προσκήνιο το σκάνδαλο των υποκλοπών και θέτοντας ευθέως το ζήτημα της ποιότητας της Δημοκρατίας και της λειτουργίας του κράτους δικαίου στην Ελλάδα.

Μιλώντας στον τηλεοπτικό σταθμό TRT Θεσσαλίας και στον δημοσιογράφο Σωτήρη Πολύζο, με αφορμή τη συμπλήρωση εκατό ετών από την ίδρυση της Ακαδημίας Αθηνών, ο πρώην Πρόεδρος δεν περιορίστηκε σε μια γενική αναφορά περί θεσμών και δημοκρατικών αξιών. Προχώρησε σε ουσιαστική κριτική για τις παρακολουθήσεις, την απουσία πειστικών εξηγήσεων και την ανοχή που, κατά την εκτίμησή του, επέδειξε μέρος του πολιτικού συστήματος.

Η παρέμβασή του αποκτά ιδιαίτερη σημασία όχι μόνο λόγω της θεσμικής ιδιότητας που κατείχε, αλλά και επειδή προέρχεται από έναν πολιτικό που συνδέθηκε επί δεκαετίες με τη Νέα Δημοκρατία και διετέλεσε Πρόεδρος της Δημοκρατίας από το 2015 έως το 2020.

Οι υποκλοπές ως τραύμα στο Κράτος Δικαίου

Ο Προκόπης Παυλόπουλος χαρακτήρισε την υπόθεση των υποκλοπών βαθύ τραύμα για το Κράτος Δικαίου, δηλώνοντας ότι εξακολουθεί να τον απασχολεί έντονα.

Απέρριψε τη λογική σύμφωνα με την οποία προηγούμενα περιστατικά παρακολουθήσεων θα μπορούσαν να αποτελέσουν δικαιολογία για την ανοχή αντίστοιχων πρακτικών σήμερα.

Το γεγονός ότι τέτοια φαινόμενα έχουν παρουσιαστεί και στο παρελθόν δεν μειώνει, σύμφωνα με το σκεπτικό του, τη σοβαρότητα των σημερινών περιστατικών ούτε απαλλάσσει τους αρμόδιους από την υποχρέωση να δώσουν απαντήσεις.

Το κρίσιμο ερώτημα παραμένει: Για ποιους λόγους τέθηκαν υπό παρακολούθηση πολιτικά πρόσωπα και άλλοι πολίτες, ποιος αξιολόγησε την αναγκαιότητα των μέτρων και ποιος διασφάλισε τη νομιμότητα των σχετικών διαδικασιών;

Η επίκληση λόγων Εθνικής Ασφάλειας δεν μπορεί να λειτουργεί ως γενική και ανεξέλεγκτη δικαιολογία. Το απόρρητο των επικοινωνιών προστατεύεται από το Σύνταγμα και οι νόμιμες εξαιρέσεις υπόκεινται σε συγκεκριμένες εγγυήσεις και θεσμικό έλεγχο.

Η «καφκική» πραγματικότητα των παρακολουθήσεων

Ιδιαίτερα αιχμηρή ήταν η αναφορά του πρώην Προέδρου στη δυνατότητα παρακολούθησης ενός προσώπου χωρίς αυτό να λαμβάνει ουσιαστική ενημέρωση για τους λόγους που την επέβαλαν.

Ο κ. Παυλόπουλος περιέγραψε μια πραγματικότητα στην οποία ένας πολίτης μπορεί να αποτελέσει αντικείμενο παρακολούθησης, με επίκληση εισαγγελικής διάταξης, χωρίς να του παρέχεται στη συνέχεια επαρκής εξήγηση για όσα συνέβησαν.

Παρομοίασε αυτή την κατάσταση με τον κόσμο του Φραντς Κάφκα, όπου ο άνθρωπος βρίσκεται αντιμέτωπος με έναν αδιαφανή μηχανισμό εξουσίας, χωρίς να γνωρίζει τις αιτίες των αποφάσεων που τον αφορούν.

Η αναφορά αυτή αγγίζει τον πυρήνα της υπόθεσης των υποκλοπών. Διότι το ζήτημα δεν είναι μόνο αν τηρήθηκε τυπικά μια διαδικασία. Είναι αν υπήρξαν πραγματικοί λόγοι που δικαιολογούσαν την παρακολούθηση και αν οι αρμόδιοι θεσμοί άσκησαν αποτελεσματικά τον έλεγχο που τους αναλογεί.

Αιχμές προς πολιτικούς που ανέχθηκαν την παρακολούθησή τους

Ιδιαίτερο πολιτικό ενδιαφέρον παρουσιάζει η αναφορά του Προκόπη Παυλόπουλου στη στάση πολιτικών προσώπων που, όπως υποστήριξε, αντιμετωπίζουν ως κάτι συνηθισμένο ή ακόμη και ως τιμητικό γεγονός την παρακολούθησή τους από τον πρωθυπουργό.

Πρόκειται για μια εξαιρετικά αιχμηρή τοποθέτηση, η οποία δεν συνοδεύτηκε από συγκεκριμένη κατονομασία προσώπων.

Ο πρώην Πρόεδρος ουσιαστικά καυτηρίασε μια αντίληψη πολιτικής ανοχής απέναντι σε πρακτικές που, υπό διαφορετικές συνθήκες, θα προκαλούσαν έντονες θεσμικές αντιδράσεις.

Η αναφορά του στον πρωθυπουργό αποτελεί σαφή πολιτική αιχμή, παρότι η κυβέρνηση του Κυριάκου Μητσοτάκη έχει αρνηθεί τέτοια εμπλοκή.

Αυτό δεν αναιρεί την ανάγκη να διερευνηθούν πλήρως οι διαδικασίες, οι εντολές, οι ευθύνες και οι πιθανές διασυνδέσεις όσων συμμετείχαν στο σύστημα των παρακολουθήσεων.

Το ερώτημα είναι βαθύτερο. Μπορεί ένα πολιτικό σύστημα να απαιτεί λογοδοσία από τους πολίτες, όταν τα ίδια τα στελέχη του δεν απαιτούν με την ίδια αποφασιστικότητα λογοδοσία για την παραβίαση των δικών τους δικαιωμάτων;

Μια υπόθεση που παραμένει δικαστικά και πολιτικά ανοιχτή

Οι επισημάνσεις του Προκόπη Παυλόπουλου αποκτούν πρόσθετη βαρύτητα υπό το φως των δικαστικών εξελίξεων του 2026.

Στις 26 Φεβρουαρίου 2026, το Μονομελές Πλημμελειοδικείο Αθηνών έκρινε ενόχους τέσσερις κατηγορουμένους που συνδέονται με την υπόθεση του κατασκοπευτικού λογισμικού Predator. Επιβλήθηκαν βαριές ποινές φυλάκισης, με ανασταλτικό αποτέλεσμα στις εφέσεις τους.

Το δικαστήριο ζήτησε επίσης να εξεταστεί η πιθανή τέλεση πρόσθετων αδικημάτων, μεταξύ των οποίων και εκείνα που σχετίζονται με την Κατασκοπεία.

Η δικαστική αυτή εξέλιξη επιβεβαίωσε τη σοβαρότητα των παράνομων παρακολουθήσεων που εξετάστηκαν, χωρίς ωστόσο να απαντήσει οριστικά σε όλα τα ερωτήματα για το ποιος παρήγγειλε ή αξιοποίησε τις σχετικές ενέργειες.

Τον Αύγουστο του 2026 απορρίφθηκαν αιτήματα ανάσυρσης της προηγούμενης δικογραφίας από το αρχείο. Ωστόσο, νέα διάσταση στην υπόθεση έδωσε η μηνυτήρια αναφορά του εν ενεργεία στελέχους της ΕΥΠ, Γ.Π., με επίκεντρο ενδεχόμενα αδικήματα Κατασκοπείας.

Σύμφωνα με δημοσίευμα της 20ής Οκτωβρίου, βρίσκεται σε εξέλιξη σχετική εισαγγελική διερεύνηση, ενώ η εκδίκαση της υπόθεσης των τεσσάρων σε δεύτερο βαθμό έχει προσδιοριστεί για τον Δεκέμβριο.

Επομένως, η υπόθεση δεν μπορεί να θεωρείται συνολικά και αμετάκλητα κλειστή.

Η διάκριση των εξουσιών και η ανεξαρτησία της Δικαιοσύνης

Ο Προκόπης Παυλόπουλος δεν περιόρισε τις επισημάνσεις του στο ζήτημα των υποκλοπών.

Αναφέρθηκε επίσης στα προβλήματα που αντιμετωπίζει η αντιπροσωπευτική Δημοκρατία, εστιάζοντας στην αυξανόμενη υπεροχή της εκτελεστικής εξουσίας έναντι της νομοθετικής και της δικαστικής.

Το ζήτημα αυτό αποκτά ιδιαίτερη σημασία όταν η αποτελεσματικότητα του κοινοβουλευτικού ελέγχου και η ανεξαρτησία της Δικαιοσύνης τίθενται στο επίκεντρο της δημόσιας συζήτησης.

Ο πρώην Πρόεδρος υπογράμμισε την ανάγκη οι δικαστικοί λειτουργοί να υπερασπίζονται την προσωπική και λειτουργική ανεξαρτησία τους, όπως αυτή κατοχυρώνεται συνταγματικά.

Παράλληλα, άσκησε κριτική στον τρόπο με τον οποίο εφαρμόστηκε διαχρονικά το άρθρο 86 του Συντάγματος για την ποινική ευθύνη των υπουργών, εκτιμώντας ότι πολιτικές στρεβλώσεις αποδυνάμωσαν την ουσιαστική λειτουργία του.

Πρόκειται για επισημάνσεις που υπερβαίνουν την τρέχουσα πολιτική αντιπαράθεση και αφορούν την ίδια την ισορροπία των δημοκρατικών θεσμών.

Το πρόβλημα δεν είναι η επιβίωση της Δημοκρατίας, αλλά η ποιότητά της

Ένα από τα σημαντικότερα σημεία της παρέμβασης Παυλόπουλου αφορά τη διάκριση μεταξύ της ύπαρξης της Δημοκρατίας και της ποιότητας της λειτουργίας της.

Ο πρώην Πρόεδρος δεν υποστήριξε ότι η Ελλάδα βρίσκεται μπροστά σε κίνδυνο δικτατορίας. Αντιθέτως, εξέφρασε την πεποίθηση ότι το συνταγματικό πλαίσιο είναι σταθερό και ανθεκτικό.

Προειδοποίησε, όμως, ότι η ποιότητα της Δημοκρατίας μπορεί να υποβαθμιστεί όταν εξασθενεί ο θεσμικός έλεγχος, περιορίζεται η λογοδοσία και η πολιτική εξουσία αντιμετωπίζει τις εγγυήσεις του κράτους δικαίου ως εμπόδια και όχι ως θεμέλια της δημοκρατικής λειτουργίας.

Στο πλαίσιο αυτό, συνέδεσε την υπεράσπιση της Δημοκρατίας με την ευθύνη των πολιτών, οι οποίοι οφείλουν να αξιολογούν τους κυβερνώντες όχι μόνο με βάση τις τεχνοκρατικές τους ικανότητες, αλλά και με κριτήριο τον σεβασμό τους προς τις δημοκρατικές αρχές.

Η σιωπή δεν αποτελεί απάντηση

Η παρέμβαση του Προκόπη Παυλόπουλου θέτει ένα ζήτημα που εξακολουθεί να απασχολεί την ελληνική πολιτική ζωή.

Οι υποκλοπές δεν μπορούν να αντιμετωπίζονται αποκλειστικά ως μια υπόθεση παράνομου λογισμικού ή ως μια αντιπαράθεση ανάμεσα στην κυβέρνηση και την αντιπολίτευση.

Αφορούν τη συνταγματική προστασία των επικοινωνιών, την αξιοπιστία των υπηρεσιών πληροφοριών, την ανεξαρτησία των ελεγκτικών μηχανισμών και, τελικά, την εμπιστοσύνη των πολιτών προς το ίδιο το κράτος.

Η πλήρης διερεύνηση της υπόθεσης δεν αποτελεί πολιτική παραχώρηση προς οποιοδήποτε κόμμα. Αποτελεί θεσμική υποχρέωση.

Όσο παραμένουν ουσιώδη ερωτήματα αναπάντητα, τόσο θα διατηρείται η αμφισβήτηση για την αποτελεσματικότητα των μηχανισμών ελέγχου.

Και αυτό είναι ίσως το σημαντικότερο μήνυμα της παρέμβασης του πρώην Προέδρου της Δημοκρατίας: Η Δημοκρατία δεν κρίνεται μόνο από την πραγματοποίηση εκλογών ή την τυπική λειτουργία των θεσμών. Κρίνεται πρωτίστως από το κατά πόσο η εξουσία υπόκειται στον νόμο, ελέγχεται ουσιαστικά και λογοδοτεί.

Η δημοκρατική ομαλότητα δεν μπορεί να ταυτίζεται με τη λήθη. Και η σιωπή απέναντι στις υποκλοπές δεν μπορεί να μετατραπεί σε πολιτική κανονικότητα.

*Expert Intelligence Specialist, Analyst in International Affairs, Historian, Writer