GSI: Το καλώδιο της ηλεκτρικής διασύνδεσης και το καλώδιο της ελληνικής διπλωματίας – Ποιος ενημερώνει ποιον στην Ανατολική Μεσόγειο;

Του Κώστα Αγγελάκη*

Υπάρχουν στιγμές στην εξωτερική πολιτική κατά τις οποίες μια φαινομενικά τεχνική διαδικασία αποκαλύπτει πολύ βαθύτερα πολιτικά προβλήματα. Η υπόθεση του Great Sea Interconnector (GSI), της ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας – Κύπρου με προοπτική επέκτασης προς το Ισραήλ, εξελίσσεται πλέον σε μία από αυτές.

Ένα έργο στρατηγικής σημασίας για την ενεργειακή ασφάλεια της Ανατολικής Μεσογείου, το οποίο θα έπρεπε να αποτελεί έμπρακτη απόδειξη της συνεργασίας Ελλάδας, Κύπρου και Ισραήλ, κινδυνεύει να μετατραπεί σε ακόμη ένα πεδίο όπου η Τουρκία επιχειρεί να επιβάλει τις δικές της διεκδικήσεις και η ελληνική διπλωματία καλείται διαρκώς να διαχειριστεί τις συνέπειες.

Οι τελευταίες εξελίξεις δημιουργούν ένα εξαιρετικά δυσάρεστο πολιτικό σκηνικό.

Η αποκάλυψη του in.gr, σήμερα, 8 Νοεμβρίου, ότι η Γαλλία απέστειλε ρηματική διακοίνωση στην Τουρκία ενημερώνοντάς την για την έναρξη των ερευνών του γαλλικού πλοίου «Abeille Marengo», άνοιξε ένα νέο κεφάλαιο στην υπόθεση. Σύμφωνα με το δημοσίευμα, η γαλλική πλευρά ξεκαθάρισε ότι η ενημέρωση δεν συνιστά αναγνώριση τουρκικής δικαιοδοσίας.

Αυτό είναι ασφαλώς ένα κρίσιμο στοιχείο. Δεν είναι όμως αρκετό για να κλείσει τη συζήτηση.

Το ερώτημα δεν είναι μόνο εάν η Γαλλία αναγνώρισε ή όχι τουρκικά δικαιώματα. Το ουσιαστικό πολιτικό ερώτημα είναι γιατί η Τουρκία έπρεπε να ενημερωθεί από τη Γαλλία για ένα έργο που αφορά πρωτίστως την ηλεκτρική διασύνδεση δύο κρατών της Ευρωπαϊκής Ένωσης, της Ελλάδας και της Κυπριακής Δημοκρατίας.

Και, κυρίως, εάν η ελληνική κυβέρνηση γνώριζε εγκαίρως τη συγκεκριμένη διπλωματική πρωτοβουλία, εάν την είχε εγκρίνει και ποιο ακριβώς ήταν το περιεχόμενο της επικοινωνίας.

Δεν πρόκειται για λεπτομέρεια διπλωματικού πρωτοκόλλου. Πρόκειται για ζήτημα πολιτικής ευθύνης.

Η Γαλλία, η Τουρκία και η ελληνική σιωπή

Η Γαλλία είναι στρατηγικός εταίρος της Ελλάδας. Έχει αναπτύξει σημαντική αμυντική συνεργασία με την Αθήνα, έχει επενδυτικά συμφέροντα στο έργο και συμμετέχει ενεργά στην προσπάθεια υλοποίησής του μέσω γαλλικών εταιρειών.

Ωστόσο, η ύπαρξη γαλλικών επενδυτικών συμφερόντων δεν μπορεί να υποκαθιστά την ελληνική εξωτερική πολιτική.

Η γαλλική εταιρεία Nexans έχει αναλάβει το έργο της κατασκευής του καλωδίου, ενώ η Meridiam έχει αποκτήσει κεντρικό επενδυτικό ρόλο στο σχήμα. Η Γαλλία, επομένως, έχει κάθε λόγο να επιθυμεί την απρόσκοπτη υλοποίηση του έργου και να αποφεύγει μια σύγκρουση με την Άγκυρα.

Αυτό είναι κατανοητό από επιχειρηματική και διπλωματική άποψη.

Εκείνο που δεν μπορεί να γίνει αποδεκτό είναι να δημιουργηθεί η εντύπωση ότι η Αθήνα παρακολουθεί εκ των υστέρων τις συνεννοήσεις των εταίρων της με την Τουρκία, χωρίς να γνωρίζει ή χωρίς να εξηγεί στον ελληνικό λαό το ακριβές περιεχόμενό τους.

Η κοινή παρέμβαση του Δημήτρη Μάντζου και του Γιάννη Μανιάτη από το ΠΑΣΟΚ, με την οποία ζητούν αναλυτική ενημέρωση από την κυβέρνηση, θέτει εύλογα ερωτήματα. Ποια ήταν η σκοπιμότητα της γαλλικής διακοίνωσης; Ποια διατύπωση χρησιμοποιήθηκε; Είχε προηγηθεί συνεννόηση με την Αθήνα; Και ποια είναι η ελληνική αξιολόγηση των συνεπειών;

Η κυβέρνηση οφείλει να απαντήσει. Όχι με γενικόλογες διαβεβαιώσεις περί σεβασμού του Διεθνούς Δικαίου, αλλά με συγκεκριμένα στοιχεία.

Οι δύο NAVTEX και η κρίσιμη διαφορά

Το δεύτερο ζήτημα είναι ακόμη πιο συγκεκριμένο και απαιτεί ιδιαίτερη προσοχή.

Η εφημερίδα «δημοκρατία», με δημοσίευμα της Κύρας Αδάμ στις 7 Νοεμβρίου, ανέδειξε τη διαφορά ανάμεσα σε δύο NAVTEX που εκδόθηκαν από τον σταθμό της Υδρογραφικής Υπηρεσίας του Πολεμικού Ναυτικού στο Ηράκλειο, με διαφορά περίπου έξιμισι ωρών.

Η πρώτη αφορούσε έρευνες για την πόντιση καλωδίου οπτικών ινών Ελλάδας – Κύπρου και περιλάμβανε ρητή αναφορά σε περιοχή εντός της ελληνικής ΑΟΖ και υφαλοκρηπίδας.

Η δεύτερη, που αφορούσε το πολύ σημαντικότερο ηλεκτρικό καλώδιο GSI και το γαλλικό πλοίο «Abeille Marengo», περιέγραφε τις περιοχές των ερευνών με γεωγραφικούς προσδιορισμούς, χωρίς αντίστοιχη ρητή αναφορά στην ελληνική ΑΟΖ και υφαλοκρηπίδα.

Το ίδιο ζήτημα ανέδειξε και το Pronews, επισημαίνοντας ότι η διαφορετική διατύπωση των δύο ναυτικών αναγγελιών δημιουργεί σοβαρά ερωτήματα για τη διαχείριση της συγκεκριμένης υπόθεσης.

Είναι μια αντίφαση που απαιτεί εξήγηση.

Ας είμαστε, όμως, ακριβείς. Η NAVTEX είναι πρωτίστως αναγγελία ναυτικής ασφάλειας και όχι πράξη οριοθέτησης θαλάσσιων ζωνών. Η απουσία μιας συγκεκριμένης διατύπωσης δεν σημαίνει αυτομάτως ότι η Ελλάδα παραιτείται από δικαιώματα ή αναγνωρίζει την τουρκολιβυκή συμφωνία.

Αυτό βέβαια δεν αναιρεί το πολιτικό πρόβλημα.

Όταν σε δύο αναγγελίες που αφορούν την ίδια ευρύτερη θαλάσσια περιοχή χρησιμοποιούνται διαφορετικές διατυπώσεις, η κυβέρνηση οφείλει να εξηγήσει γιατί συνέβη αυτό. Ειδικά όταν η Τουρκία σπεύδει να αξιοποιήσει κάθε ασάφεια για να επαναφέρει τις δικές της διεκδικήσεις.

Η ελληνική διπλωματία δεν έχει την πολυτέλεια να αφήνει περιθώρια παρερμηνειών σε ζητήματα τέτοιας σημασίας.

Η Τουρκία δεν χρειάζεται να κερδίσει νομικά για να κερδίσει πολιτικά

Η Άγκυρα εξέδωσε αντι-NAVTEX, υποστηρίζοντας ότι τμήμα της περιοχής εμπίπτει στην τουρκική υφαλοκρηπίδα και ότι οι σχετικές έρευνες απαιτούν τη δική της συγκατάθεση.

Η ελληνική θέση απορρίπτει αυτές τις αξιώσεις.

Όμως εδώ βρίσκεται η ουσία της τουρκικής στρατηγικής. Η Τουρκία δεν επιδιώκει μόνο να κατοχυρώσει νομικά τις διεκδικήσεις της. Επιδιώκει να τις καταστήσει καθημερινή πρακτική, να δημιουργήσει την εντύπωση ότι καμία σημαντική δραστηριότητα στην Ανατολική Μεσόγειο δεν μπορεί να πραγματοποιηθεί χωρίς να ληφθούν υπόψη οι δικές της απαιτήσεις.

Αυτό είναι το πραγματικό πρόβλημα.

Η Άγκυρα μπορεί να μην έχει κερδίσει τη διεθνή νομική αντιπαράθεση, αλλά επιχειρεί να δημιουργήσει πολιτικά και επιχειρησιακά τετελεσμένα.

Και η ελληνική απάντηση δεν μπορεί να εξαντλείται στην έκδοση ανακοινώσεων.

Τι γράφει ο διεθνής Τύπος

Η υπόθεση δεν αφορά μόνο την Αθήνα και την Άγκυρα. Το διεθνές ενδιαφέρον είναι υπαρκτό και αποκαλύπτει τη γεωπολιτική διάσταση του έργου.

Το Reuters, σε δημοσίευμά του στις 6 Νοεμβρίου, παρουσίασε την ολοκλήρωση των ελληνικών αδειοδοτικών διαδικασιών για τις έρευνες και τις εργασίες του καλωδίου, επισημαίνοντας ότι το έργο των περίπου 1,9 δισ. ευρώ έχει καθυστερήσει εξαιτίας της διαμάχης Ελλάδας και Τουρκίας για τις θαλάσσιες ζώνες στην Ανατολική Μεσόγειο.

Η διεθνής αυτή κάλυψη έχει σημασία. Το GSI δεν αντιμετωπίζεται απλώς ως ένα ενεργειακό έργο, αλλά ως υποδομή που βρίσκεται στο επίκεντρο μιας ευρύτερης γεωπολιτικής αντιπαράθεσης.

Η αγγλόφωνη Καθημερινή, επίσης στις 6 Νοεμβρίου, ανέδειξε τις διπλωματικές επαφές της Γαλλίας με την Τουρκία, καθώς και το γεγονός ότι η ενημέρωση της Άγκυρας για τις κινήσεις του ερευνητικού πλοίου αποτελούσε ένα από τα κρίσιμα ζητήματα της επανεκκίνησης των ερευνών.

Στις 7 Νοεμβρίου, η ίδια εφημερίδα μετέδωσε τη δήλωση του Τούρκου υπουργού Εξωτερικών Χακάν Φιντάν ότι το ζήτημα της NAVTEX έχει διευθετηθεί και ότι «όλα είναι φυσιολογικά, όλα είναι καλά».

Στις 8 Νοεμβρίου, η Καθημερινή έκανε λόγο για αποκλιμάκωση, καταγράφοντας παράλληλα την ελληνική θέση ότι η έκδοση αδειών για τις έρευνες αποτελεί αποκλειστική αρμοδιότητα της Ελλάδας.

Αυτή η εξέλιξη είναι ασφαλώς θετική, εφόσον επιτρέψει την απρόσκοπτη συνέχιση των εργασιών. Δεν πρέπει όμως να συγχέεται η αποκλιμάκωση με την επίλυση της διαφοράς.

Η Τουρκία δεν έχει εγκαταλείψει τις αξιώσεις της. Απλώς, για την ώρα, εμφανίζεται διατεθειμένη να μην κλιμακώσει την ένταση.

Και αυτό είναι κάτι που η Αθήνα οφείλει να αξιολογήσει με ψυχραιμία, χωρίς θριαμβολογίες.

Από το τουρκολιβυκό μνημόνιο μέχρι το GSI - Η ίδια στρατηγική αδυναμία

Στο F2NEWS.GR έχουμε ασχοληθεί επανειλημμένα με αυτή την υπόθεση, πολύ πριν από τις τελευταίες εξελίξεις.

Στο editorial της 24ης Οκτωβρίου, με τίτλο «Οι ήρεμες θάλασσες δεν είναι σχέδιο εξωτερικής πολιτικής», επισημάναμε ότι η έγκριση του τουρκολιβυκού μνημονίου από τη Βουλή της ανατολικής Λιβύης δεν αλλάζει το Διεθνές Δίκαιο, αλλά μεταβάλλει τους πολιτικούς συσχετισμούς στην περιοχή.

Μία ημέρα αργότερα, στο αναλυτικό άρθρο «Το τουρκολιβυκό μνημόνιο, το καλώδιο και το έλλειμμα ελληνικής στρατηγικής», αναπτύξαμε την ανάγκη να μετατραπούν τα ελληνικά νομικά επιχειρήματα σε πραγματική διπλωματική και επιχειρησιακή αποτελεσματικότητα.

Στις 31 Οκτωβρίου, με το δημοσίευμα «Από τον χάρτη του Μητσοτάκη στην αποχή της Ελλάδας – Το διπλωματικό έλλειμμα στον ΟΗΕ», καταγράψαμε την αδυναμία της Αθήνας να εξασφαλίσει την επιθυμητή αναφορά στο Δίκαιο της Θάλασσας στο ψήφισμα για τη Λιβύη και την τελική ελληνική αποχή.

Και στις 5 Νοεμβρίου, στο άρθρο «Ανοικτά θέματα τουρκολιβυκό και καλώδιο – Η προειδοποίηση Βαληνάκη, η αναφορά στον Δένδια και τα αναπάντητα ερωτήματα για Μητσοτάκη και Γεραπετρίτη», αναδείξαμε τις προειδοποιήσεις του πρώην υφυπουργού Εξωτερικών Γιάννη Βαληνάκη και τα ερωτήματα για την κυβερνητική στρατηγική.

Οι σημερινές εξελίξεις επιβεβαιώνουν ότι τα ζητήματα αυτά δεν ήταν μεμονωμένες ανησυχίες.

Υπάρχει μια αλληλουχία γεγονότων που πρέπει να εξεταστεί συνολικά: Η πολιτική μεταστροφή της ανατολικής Λιβύης, η αδυναμία εξασφάλισης της επιθυμητής διπλωματικής διατύπωσης στον ΟΗΕ, η μακρά καθυστέρηση του GSI και τώρα οι νέες αντιπαραθέσεις γύρω από τις NAVTEX και τις γαλλοτουρκικές επαφές.

Δεν σημαίνει ότι όλες αυτές οι εξελίξεις έχουν την ίδια αιτία ή ότι ευθύνεται αποκλειστικά η ελληνική κυβέρνηση για καθεμία από αυτές.

Σημαίνει, όμως, ότι η Αθήνα οφείλει να παρουσιάσει ένα ολοκληρωμένο σχέδιο αντιμετώπισης.

Και το Ισραήλ; Πού βρίσκεται ο τρίτος εταίρος;

Υπάρχει ακόμη ένα ζήτημα που δεν πρέπει να περάσει απαρατήρητο.

Το GSI δεν αφορά μόνο την Ελλάδα και την Κύπρο. Ο σχεδιασμός προβλέπει τη μελλοντική επέκταση της ηλεκτρικής διασύνδεσης προς το Ισραήλ.

Πρόκειται για μια προοπτική με ιδιαίτερη γεωπολιτική σημασία, καθώς θα μπορούσε να ενισχύσει την ενεργειακή διασύνδεση της Ανατολικής Μεσογείου με την Ευρώπη και να δημιουργήσει έναν ισχυρότερο άξονα περιφερειακής συνεργασίας.

Ωστόσο, η υλοποίηση ενός τέτοιου σχεδίου προϋποθέτει πολιτική βούληση, σταθερότητα, χρηματοδοτική αξιοπιστία και σαφή κατανομή ευθυνών.

Πού βρίσκεται σήμερα η ισραηλινή πλευρά σε αυτή τη διαδικασία; Ποιος είναι ο πραγματικός οδικός χάρτης για την επέκταση προς το Ισραήλ; Ποιες δεσμεύσεις έχουν αναληφθεί και ποια είναι η στάση των τριών κυβερνήσεων απέναντι στις τουρκικές αντιδράσεις;

Δεν αρκεί να επικαλούμαστε έναν στρατηγικό άξονα όταν δεν έχουμε εξασφαλίσει ότι οι πολιτικές και επιχειρησιακές του προϋποθέσεις μπορούν να υλοποιηθούν.

Η κυβέρνηση οφείλει να δώσει απαντήσεις – Όχι άλλες γενικότητες

Το GSI είναι πολύ σημαντικό για να αντιμετωπίζεται ως μια ακόμη επικοινωνιακή επιτυχία ή αποτυχία της κυβέρνησης.

Η Ελλάδα πρέπει να απαντήσει με σαφήνεια σε συγκεκριμένα ερωτήματα:

• Ποιο ήταν το ακριβές περιεχόμενο της γαλλικής ρηματικής διακοίνωσης προς την Τουρκία;
• Είχε προηγηθεί πλήρης ενημέρωση και έγκριση της Αθήνας;
• Γιατί η NAVTEX του ηλεκτρικού καλωδίου έχει διαφορετική διατύπωση από εκείνη του καλωδίου οπτικών ινών;
• Ποια είναι η νομική και διπλωματική αξιολόγηση της ελληνικής πλευράς για την τουρκική αντι-NAVTEX;
• Ποια συγκεκριμένα μέτρα έχουν συμφωνηθεί με τη Γαλλία για την προστασία της συνέχισης των ερευνών;
• Ποιο είναι το χρονοδιάγραμμα ολοκλήρωσης του έργου και ποιες είναι οι δεσμεύσεις της Κύπρου και του Ισραήλ;

Πάνω απ' όλα, η κυβέρνηση πρέπει να καταστήσει σαφές ότι η ενημέρωση τρίτων κρατών για ένα έργο δεν μετατρέπεται σε αίτημα άδειας από αυτά.

Η Ελλάδα έχει κάθε δικαίωμα να επιδιώκει την αποκλιμάκωση. Έχει κάθε λόγο να συνεργάζεται με τη Γαλλία και να διατηρεί ανοικτούς διαύλους επικοινωνίας με την Τουρκία.

Αλλά η αποκλιμάκωση δεν μπορεί να σημαίνει αποδοχή της λογικής ότι η Άγκυρα δικαιούται να εγκρίνει ή να απορρίπτει δραστηριότητες που η Αθήνα θεωρεί νόμιμες.

Οι σχέσεις καλής γειτονίας δεν καταργούν τα κυριαρχικά δικαιώματα. Και ο διάλογος δεν μπορεί να μετατρέπεται σε διαδικασία σταδιακής εξοικείωσης με τις τουρκικές διεκδικήσεις.

Το πραγματικό διακύβευμα

Στην Ανατολική Μεσόγειο δεν κρίνονται μόνο οι συντεταγμένες ενός υποθαλάσσιου καλωδίου.

Κρίνεται εάν η Ελλάδα μπορεί να υπερασπιστεί στην πράξη τις θέσεις της. Εάν μπορεί να μετατρέψει τις συμμαχίες της σε πραγματική πολιτική ισχύ. Εάν μπορεί να σχεδιάσει και να υλοποιήσει στρατηγικές υποδομές χωρίς να βρίσκεται κάθε φορά αντιμέτωπη με μια νέα κρίση.

Το έργο του GSI πρέπει να προχωρήσει. Πρέπει να ολοκληρωθεί με τη συμμετοχή της Κύπρου και με την προοπτική του Ισραήλ. Και πρέπει να υλοποιηθεί με πλήρη σεβασμό στο Διεθνές Δίκαιο και στα δικαιώματα των εμπλεκόμενων κρατών.

Αυτό, όμως, απαιτεί κάτι περισσότερο από NAVTEX, δηλώσεις και καθησυχαστικές διαβεβαιώσεις.

Απαιτεί εθνική στρατηγική.

Γιατί στο τέλος της ημέρας το ερώτημα δεν είναι εάν η Τουρκία ενημερώθηκε από τη Γαλλία. Ούτε εάν ο Χακάν Φιντάν δηλώνει σήμερα ότι «όλα είναι καλά».

Το ερώτημα είναι εάν η Ελλάδα εξακολουθεί να καθορίζει η ίδια τις κινήσεις της στην Ανατολική Μεσόγειο ή εάν έχει συνηθίσει να προσαρμόζει τη στρατηγική της στις αντιδράσεις των άλλων.

Και αυτό είναι ένα ερώτημα στο οποίο η κυβέρνηση Μητσοτάκη δεν μπορεί να απαντήσει με άλλη μία δήλωση περί ήρεμων θαλασσών.

*Expert Intelligence Specialist, Analyst in International Affairs, Historian, Writer

Πηγές:

·       in.gr – Η γαλλική ρηματική διακοίνωση προς την Τουρκία και οι πολιτικές αντιδράσεις

·       Pronews – Η NAVTEX για το καλώδιο GSI και η απουσία αναφοράς στην ελληνική ΑΟΖ

·       Δημοκρατία – Η NAVTEX για το ηλεκτρικό καλώδιο και η τουρκολιβυκή ΑΟΖ

·       Οι «ήρεμες θάλασσες» δεν είναι σχέδιο εξωτερικής πολιτικής

·       Το τουρκολιβυκό μνημόνιο, το καλώδιο και το έλλειμμα ελληνικής στρατηγικής

·       Από τον χάρτη του Μητσοτάκη στην αποχή της Ελλάδας – Το διπλωματικό έλλειμμα στον ΟΗΕ

·       Ανοικτά θέματα τουρκολιβυκό και καλώδιο – Η προειδοποίηση Βαληνάκη

·       Reuters – Greece advances Cyprus power link, grants permits for surveys and cable works (6/11/2026).

·       Kathimerini – De-escalation seen in GSI cable dispute (8/11/2026).

·       To Vima – Diplomatic Tug-Of-War Over NAVTEX For Greece-Cyprus Cable.

·       Türkiye Today – Η τουρκική αντίδραση στις έρευνες του γαλλικού πλοίου.

·       International Maritime Organization – Πλαίσιο λειτουργίας του συστήματος NAVTEX.