Η ΜΕΓΑΛΗ ΑΠΟΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΥΒΕΡΝΗΤΙΚΩΝ ΠΑΝΗΓΥΡΙΣΜΩΝ ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ

Του Βασίλη Ταλαμάγκα

Υπάρχει μια αθεράπευτη απόσταση ανάμεσα στην αισιοδοξία που εκπέμπουν οι κυβερνητικές εξαγγελίες και στην ωμή, πεζή πραγματικότητα που αποκαλύπτουν οι αριθμοί, όταν αυτοί έρχονται από ευρωπαϊκούς θεσμούς και όχι από τα εγχώρια δελτία τύπου.

Από τη μία πλευρά, ακούμε διαρκώς για μια οικονομία που καλπάζει, για μεταρρυθμίσεις που αποδίδουν καρπούς και για μια κοινωνία που σταδιακά συγκλίνει με τα ευρωπαϊκά πρότυπα.

Από την άλλη, όμως, έρχεται η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα να μας προσγειώσει απότομα, θυμίζοντάς μας ότι κάτω από τη βιτρίνα της ανάπτυξης κρύβεται μια βαθιά θεσμική ευπάθεια. Σύμφωνα με τα στοιχεία του μισθολογικού δείκτη της ΕΚΤ για το 2026, μόλις το 22,6% των εργαζομένων στην Ελλάδα καλύπτεται από συλλογικές συμβάσεις, ποσοστό που τοποθετεί τη χώρα μας στον πάτο της σχετικής ευρωπαϊκής λίστας ανάμεσα στις εννέα χώρες του δείγματος.

Είναι αποκαλυπτικό το μέγεθος της απόστασης αν σκεφτεί κανείς ότι ο ευρωπαϊκός μέσος όρος κινείται γύρω στο 46%, ενώ σε χώρες όπως η Αυστρία η κάλυψη εκτοξεύεται στο 74% και στην Ολλανδία στο 60%.

Στην Ελλάδα, η ΕΚΤ βρίσκει στοιχεία συλλογικών συμβάσεων για μόλις 23 στους 100 εργαζομένους, μια εικόνα που, παρότι παρουσιάζει μια οριακή βελτίωση σε σχέση με το θλιβερό 18,5% της περιόδου 2016–2025, παραμένει απογοητευτική.

Ο συγκεκριμένος δείκτης δεν είναι απλώς ένας αριθμός αφού καταγράφει τις μελλοντικές μισθολογικές μεταβολές και τις προσυμφωνημένες αυξήσεις που εξασφαλίζουν μια ελάχιστη προβλεψιμότητα στον εργαζόμενο.

Όταν αυτό το δίχτυ προστασίας αφορά μόλις έναν στους πέντε πολίτες, είναι φανερό πως η συντριπτική πλειονότητα της μισθωτής εργασίας βρίσκεται στο έλεος των ατομικών διαπραγματεύσεων και της αστάθειας της αγοράς, μακριά από τα συλλογικά αντίβαρα που θωρακίζουν το εισόδημα στην υπόλοιπη Ευρώπη.

Φυσικά, τίποτα από αυτά δεν είναι τυχαίο ούτε οφείλεται σε κάποια αόρατη μοίρα της ελληνικής οικονομίας.

Πίσω από αυτό το χαμηλό ποσοστό κρύβεται κυρίως η μνημονιακή κληρονομιά.

Η δυνατότητα μιας κλαδικής σύμβασης να γίνεται δεσμευτική για ολόκληρο τον κλάδο και όχι μόνο για τα μέλη των εργοδοτικών οργανώσεων που την υπέγραψαν υπέστη βαρύ πλήγμα, και παρά την επαναφορά της υπό αυστηρές προϋποθέσεις το 2018, το τοπίο παραμένει καθηλωμένο.

Αξίζει βέβαια να σημειωθεί, όπως επισημαίνει και η ίδια η ΕΚΤ, ότι στη μεθοδολογία της για την Ελλάδα παρακολουθούνται αποκλειστικά κλαδικές και ομοιοεπαγγελματικές συμφωνίες χωρίς να συμπεριλαμβάνεται ο δημόσιος τομέας, εν αντιθέσει με χώρες όπως η Γερμανία, η Αυστρία ή η Ολλανδία όπου οι δημόσιοι υπάλληλοι περιλαμβάνονται κανονικά στις μετρήσεις.

Ακόμη όμως και με αυτή τη μεθοδολογική υποσημείωση, το χάσμα παραμένει χαώδες και αποτυπώνει με τον πιο ξεκάθαρο τρόπο την αδυναμία της εγχώριας αγοράς εργασίας να οικοδομήσει ισχυρούς θεσμούς συλλογικής διαπραγμάτευσης.

Όσοι πανηγυρίζουν στα υπουργικά γραφεία για τα οικονομικά επιτεύγματα μοιάζουν να αγνοούν το γεγονός ότι η πραγματική ευημερία δεν μετριέται μόνο στους ψυχρούς δείκτες του ΑΕΠ, αλλά κυρίως στο πόσο προστατευμένος είναι ο εργαζόμενος απέναντι στην ακρίβεια και την αβεβαιότητα.

Όταν οι εργαζόμενοι είναι εκτεθειμένοι και στερούνται θεσμικά κατοχυρωμένων αυξήσεων μέσω συλλογικών συμβάσεων, κάθε κρίση μετατρέπεται σε προσωπικό αδιέξοδο.

Και όσο η πολιτεία επιλέγει την επικοινωνιακή διαχείριση της πραγματικότητας αντί για τη γενναία ενίσχυση των εργασιακών θεσμών, η απόσταση ανάμεσα στο αφήγημα της προόδου και τη μίζερη καθημερινότητα του μισθωτού θα μεγαλώνει όλο και περισσότερο.