Γιάννης Θεοδωράτος: Το Διεθνές Δίκαιο από μόνο του δεν αποτελεί στρατηγική

Επιμέλεια: Νίκος Τσαγκατάκης

Σε μια μεγάλη γεωπολιτική περιήγηση, από τη Σαλαμίνα και το Αιγαίο έως την Ανατολική Μεσόγειο, τη Σομαλία, την Ερυθρά Θάλασσα και την Αρκτική, ο δημοσιογράφος και αναλυτής αμυντικών θεμάτων Γιάννης Θεοδωράτος επιχείρησε στην τελευταία του εκπομπή «Με το Κλειδί της Ιστορίας», η οποία που φιλοξενείται κάθε εβδομάδα στον τηλεοπτικό σταθμό BLUE SKY, να περιγράψει αυτό που θεωρεί ως τη νέα φάση του ελληνοτουρκικού ανταγωνισμού, δηλαδή τη συνθήκη κατά την οποία η ισορροπία δεν θα κριθεί μόνο από νομικά επιχειρήματα ή διπλωματικές δηλώσεις, αλλά από τον συνδυασμό στρατιωτικής ισχύος, συμμαχιών, γεωγραφίας και αποφασιστικότητας.

Ο βασικός άξονας της ανάλυσής του είναι σαφής και υποστηρίζει ότι η Ελλάδα βρίσκεται μπροστά σε ένα παράθυρο στρατηγικής ευκαιρίας, το οποίο συνδέεται με την ενίσχυση των Ενόπλων Δυνάμεων, τη στενότερη συνεργασία με το Ισραήλ, την αναβαθμισμένη θέση της Κύπρου και τη δυνατότητα επέκτασης των ελληνικών χωρικών υδάτων σε επιλεγμένες περιοχές στα 12 ναυτικά μίλια.

Απέναντι σε αυτή την εικόνα ο Γ. Θεοδωράτος τοποθετεί μια Τουρκία που, όπως υποστηρίζει, επιχειρεί μέσω του δόγματος της «Γαλάζιας Πατρίδας» να μετατρέψει τη στρατιωτική της ισχύ σε γεωπολιτικά τετελεσμένα στο Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο.

Από τη Σαλαμίνα στις σύγχρονες «ναυμαχίες»

Η αφετηρία της εκπομπής δεν ήταν τυχαία. Με αφορμή την επέτειο της Ναυμαχίας της Σαλαμίνας, ο Έλληνας αναλυτής επέλεξε να υπογραμμίσει τη διαχρονική σχέση του Ελληνισμού με τη θάλασσα και τη σημασία της θαλάσσιας ισχύος. Για τον ίδιο, η Σαλαμίνα δεν αποτελεί απλώς ιστορική ανάμνηση αλλά ένα παράδειγμα για το πώς η γεωγραφία, η ναυτική ισχύς και η στρατηγική μπορούν να μεταβάλουν την πορεία της Ιστορίας. Η σύνδεση με το σήμερα οδηγεί ευθέως στο Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο. Σύμφωνα, πάντα, με τον γνωστό δημοσιογράφο, εκεί εξελίσσεται πλέον μια κατά βάση αεροναυτική γεωπολιτική αναμέτρηση, στην οποία η Τουρκία επιχειρεί να προσδώσει πολιτικό και επιχειρησιακό περιεχόμενο στη «Γαλάζια Πατρίδα».

Στο επίκεντρο έθεσε και τη συζήτηση για τις θαλάσσιες διαδρομές ενεργειακών και ηλεκτρικών διασυνδέσεων μεταξύ Ισραήλ, Κύπρου, Κρήτης και ηπειρωτικής Ευρώπης.

Ο Γ. Θεοδωράτος αμφισβήτησε τις τουρκικές αναφορές ότι η Άγκυρα μπορεί να επιβάλει αλλαγές στις διαδρομές τέτοιων έργων, χαρακτηρίζοντας υπερβολική την εικόνα ότι η Ελλάδα ή άλλες εμπλεκόμενες χώρες προσαρμόζουν τους σχεδιασμούς τους στις τουρκικές αξιώσεις. Κατά την ανάλυσή του, τέτοιες υποδομές ξεπερνούν κατά πολύ την έννοια των οικονομικών πρότζεκτ και στην ουσία τους καθίστανται γεωπολιτικά ίχνη πάνω στον χάρτη, τα οποία δημιουργούν μακροχρόνια συμφέροντα και στρατηγικές δεσμεύσεις.

Το κρίσιμο ερώτημα των 12 ναυτικών μιλίων

Κατά την εκτίμηση του Γ. Θεοδωράτου η Ελλάδα πρέπει να εξετάσει σοβαρά την επέκταση των χωρικών της υδάτων στα 12 ναυτικά μίλια, με επίκεντρο την Κρήτη αλλά και τις θαλάσσιες περιοχές προς Κάσο, Κάρπαθο και σύμπλεγμα Μεγίστης.

Το ζήτημα έχει επανέλθει στον δημόσιο διάλογο το τελευταίο διάστημα, χωρίς πάντως να υπάρχει έως σήμερα επίσημη ελληνική ανακοίνωση για συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα γενικευμένης ή περιφερειακής επέκτασης. Ο αναλυτής επικαλέστηκε σχετικές δημόσιες τοποθετήσεις πανεπιστημιακών που ασχολούνται με τα ελληνοτουρκικά και το Διεθνές Δίκαιο, υποστηρίζοντας ότι η Αθήνα διαθέτει πλέον μεγαλύτερα περιθώρια κινήσεων σε σχέση με προηγούμενες περιόδους.

Η πιο χαρακτηριστική φράση της εκπομπής ήταν ίσως η θέση ότι «η επίκληση του Διεθνούς Δικαίου δεν μπορεί από μόνη της να συνιστά στρατηγική».

Δεν αμφισβητεί, όπως διευκρίνισε, την αξία του Διεθνούς Δικαίου. Το αντίθετο. Υποστηρίζει όμως ότι σε ένα ανταγωνιστικό διεθνές περιβάλλον το νομικό επιχείρημα πρέπει να συνοδεύεται από αποτρεπτική ικανότητα και πολιτική βούληση.

Η Τουρκία, σύμφωνα με αυτή τη συλλογιστική, δεν εγκαταλείπει το νομικό πεδίο. Επιχειρεί όμως να το συνδυάσει με την προβολή στρατιωτικής και γεωπολιτικής ισχύος. Επομένως, κατά τη συλλογιστική του Γ. Θεοδωράτου, η ελληνική απάντηση δεν μπορεί να εξαντλείται στη διαρκή υπενθύμιση των κανόνων του Διεθνούς Δικαίου, αλλά πρέπει να περιλαμβάνει και την πρακτική άσκηση των δικαιωμάτων που η Αθήνα θεωρεί ότι διαθέτει.

Τουρκικό έλλειμμα ψυχραιμίας

Ο αναλυτής απέδωσε στην τουρκική ηγεσία ένα «έλλειμμα στρατηγικής ψυχραιμίας», συνδέοντάς το με τη δημόσια ρητορική της Άγκυρας για την Κύπρο, το Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο, όπως αυτή εκφράστηκε από τον πρόεδρο της Τουρκίας, Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, στην 81η Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ στις 22 Σεπτεμβρίου στη Νέα Υόρκη. Για τον Θεοδωράτο, ωστόσο, το κρίσιμο δεν είναι η ρητορική αλλά η διαμόρφωση των πραγματικών συσχετισμών. Εκτιμά ότι η θέση της Κυπριακής Δημοκρατίας στην περιφερειακή αρχιτεκτονική ασφαλείας έχει ενισχυθεί, ενώ παράλληλα διευρύνεται η αμυντική συνεργασία Κύπρου και Ισραήλ.

Η Λευκωσία έχει ήδη προμηθευτεί ισραηλινά συστήματα αεράμυνας BARAK MX, ενώ το τελευταίο διάστημα έχουν υπάρξει δημοσιεύματα και συζητήσεις για ενδεχόμενη απόκτηση ισραηλινών αρμάτων Merkava, χωρίς μέχρι στιγμής να έχει ανακοινωθεί σχετική τελική συμφωνία.

Η «Ασπίδα του Αχιλλέα» αλλάζει τα δεδομένα

Κεντρικό στοιχείο της επιχειρηματολογίας του Γ. Θεοδωράτου είναι η ενίσχυση της ελληνικής στρατιωτικής ισχύος σε σχέση με την κρίση του 2020. Η σύγκριση, όπως την κάνει ο αναλυτής αμυντικών θεμάτων, είναι ανάμεσα στην Ελλάδα της κρίσης στον Έβρο και του «Oruc Reis» και στη σημερινή Ελλάδα, η οποία έχει εντάξει στο οπλοστάσιό της Rafale, νέες φρεγάτες FDI, ισραηλινά αντιαρματικά Spike και μία σειρά νέων αμυντικών συστημάτων.

Ιδιαίτερο βάρος αποκτά πλέον και η «Ασπίδα του Αχιλλέα». Στις 31 Αυγούστου Ελλάδα και Ισραήλ υπέγραψαν συμφωνία περίπου 3 δισ. ευρώ για τη δημιουργία πολυεπίπεδης ελληνικής αεράμυνας, η οποία θα περιλαμβάνει David’s Sling, SPYDER, BARAK MX, συστήματα ραντάρ και νέο εθνικό σύστημα διοίκησης και ελέγχου.

Για τον Γ. Θεοδωράτο αυτή η εξέλιξη έχει αξία που υπερβαίνει την αγορά οπλικών συστημάτων. Δημιουργεί, όπως εκτιμά, μια διαφορετική στρατηγική εξίσωση στην Ανατολική Μεσόγειο. Δεν θεωρεί, βεβαίως ότι αυτό συνεπάγεται πως Ισραηλινοί ή άλλοι σύμμαχοι θα πολεμήσουν αυτομάτως στο πλευρό της Ελλάδας σε μια ελληνοτουρκική σύγκρουση. Υποστηρίζει, όμως, ότι οι συμμαχίες μπορούν να προσφέρουν πληροφορίες, τεχνολογία, υποστήριξη και γεωπολιτικό βάθος, επηρεάζοντας σημαντικά τον συσχετισμό ισχύος.